Στις 15 Αυγούστου η Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει την Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, τη μεγάλη θεομητορική εορτή που βρίσκεται στην καρδιά της ελληνικής πίστης, της μνήμης, της παράδοσης και του πολιτισμού.
Είναι το πανηγύρι του χωριού, το τάμα στο μοναστήρι, η Παναγία που ανεβαίνει στους ώμους των πιστών, το κερί που ανάβει κάποιος για έναν άνθρωπο που αγαπά, το τραπέζι μετά τη λειτουργία, το «χρόνια πολλά» που ακούγεται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.
Η Κοίμηση που δεν μοιάζει με θάνατο
Στην ορθόδοξη παράδοση η λέξη «Κοίμηση» δεν είναι τυχαία. Η Παναγία κοιμάται, αλλά η Κοίμησή της δεν αποτελεί το τέλος. Η εορτή συνδέει τον θάνατο με την προσδοκία της ζωής και γι’ αυτό ο χαρακτήρας της είναι ταυτόχρονα πένθιμος και πανηγυρικός.
Η εικόνα της Κοιμήσεως αποτυπώνει αυτή ακριβώς την αντίθεση: στο κέντρο βρίσκεται η Θεοτόκος πάνω στην κλίνη και μπροστά της ο Χριστός κρατά την ψυχή της σαν μικρό, φωτεινό παιδί. Γύρω από τη νεκρική κλίνη συγκεντρώνονται οι Απόστολοι, ενώ η σκηνή μοιάζει περισσότερο με πέρασμα παρά με αποχαιρετισμό.
Ίσως γι’ αυτό ο Δεκαπενταύγουστος δεν έχει τη βαριά ατμόσφαιρα μιας ημέρας θανάτου. Είναι μια γιορτή που μιλά για την απώλεια, αλλά ταυτόχρονα για την ελπίδα.
«Πεποικιλμένη τη θεία δόξη…»
Οι ύμνοι της ημέρας θεωρούνται από τα λαμπρότερα δείγματα της βυζαντινής υμνογραφίας. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, γράφοντας το 1887 για την Κοίμηση της Θεοτόξου, σημείωνε ότι τα άσματα της εορτής ανήκουν στα ωραιότερα της Εκκλησίας και ξεχώριζε ιδιαίτερα τον Κανόνα του Κοσμά του Μελωδού και εκείνον του Ιωάννη Δαμασκηνού.
Από τους πιο χαρακτηριστικούς ύμνους είναι το:
«Πεποικιλμένη τη θεία δόξη, η ιερά και ευκλεής Παρθένε μνήμη σου…»
Ένας ύμνος που μετατρέπει τη μνήμη της Κοιμήσεως σε πανηγύρι ολόκληρης της κτίσης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Παπαδιαμάντης παρομοιάζει την ακολουθία της Κοιμήσεως με εκείνες της Μεγάλης Εβδομάδας και των Χριστουγέννων.
Και υπάρχει μια ακόμη βαθιά ποιητική εικόνα στους ύμνους της ημέρας: οι Απόστολοι συγκεντρώνονται από τα πέρατα της γης για να βρεθούν κοντά στη Θεοτόκο. Ολόκληρος ο κόσμος μοιάζει να σταματά για να παρακολουθήσει το τελευταίο επίγειο πέρασμα της Μητέρας του Χριστού.
Μέσα στο πένθος όμως μπορεί να υπάρχει χαρά. Ότι ο αποχωρισμός δεν σημαίνει απαραίτητα τέλος. Και ότι η ελπίδα, όπως η πίστη, συχνά γεννιέται μέσα στη σιωπή.
«Επί σοί χαίρει, Κεχαριτωμένη, πάσα η κτίσις…»
Και στις 15 Αυγούστου, από τα μοναστήρια μέχρι τα μικρότερα ξωκλήσια, η Ελλάδα ψιθυρίζει, τραγουδά και προσεύχεται στην Παναγία.
Ο Κωστής Παλαμάς στη «Μυστική Παράκληση» γράφει για την Παναγία:
Δέσποινα,
κανένα φόρεμα τη γύμνια μου
δε φτάνει να σκεπάση,
η μοναξιά μου είναι σαν τ’ άδειο, σαν τ’ αλόγιστο
χυμένο προτού νάρθη η πλάση,
η αρρώστια μου βογγάει σαν τα μεγάλα δάση
καθώς τα δέρνει η μπόρα.
Ήρθεν η ώρα η φοβερή, ωχ! ήρθε η ώρα.
Εσύ παρθένα, εσύ μητέρα,
κι από δροσιά, κι από κελάϊδισμα
στάλα του αιθέρα,
ήρθεν η ώρα η φοβερή, ωχ! ήρθε η ώρα.
Πρόστρεξε, Μυροφόρα,
μονάχα Εσένα πίστεψα
και λάτρεψα μονάχα Εσένα
από τα πρωτινά γλυκοχαράματα
κι ως τώρα μες στα αιματοστάλαχτα
μιας ωργισμένης δύσης.
Εις την Κοίμησιν της Θεοτόκου ( μτφ Φ. Κόντογλου)
Ω, τι παράδοξο θαύμα! Η πηγή της ζωής σε μνήμα αποθέτεται, κι’ ο τάφος σκάλα γίνεται που πάγει στον ουρανό.Ευφραίνου Γεθσημανή, η αγιασμένη εκκλησιά της Θεοτόκου. Ας κράξουμε οι πιστοί, έχοντες τον Γαβριήλ για ταξίαρχο: Κεχαριτωμένη, χαίρε, με σένα είναι ο Κύριος, που δωρίζει στον κόσμο με σένα το μέγα έλεος.
Την κοίμησή σου δοξάζουνε Εξουσίες, Θρόνοι, Αρχές, Κυριότητες, Δυνάμεις και Χερουβίμ και τα φρικτά Σεραφίμ. Αναγαλλιάζουνε οι άνθρωποι στολισμένοι για τη γιορτή σου. Προσκυνάνε οι βασιλιάδες, μαζί με τους Αρχαγγέλους και τους Αγγέλους, και ψέλνουνε: Κεχαριτωμένη χαίρε, μαζί σου είναι ο Κύριος, που δωρίζει στον κόσμο με σένα το μέγα έλεος.
Στολισμένη με τη θεϊκή δόξα η ιερή και δοξασμένη, Παρθένε, μνήμη σου, κι’ όλους τους πίστους τους σύναξε για να ευφρανθούνε, και μπροστά απ’ όλους πηγαίνει η Μαριάμ (3) με χορό και με τύμπανα ψέλνοντας τον μονογενή σου, γιατί με δόξα δοξάσθηκε.
Τους δικούς σου υμνολόγους, Θεοτόκε, που συγκροτήσανε έναν πνευματικό θίασο, εσύ που είσαι ζωντανή κι’ άφθονη πηγή, στερέωσέ τους. Και στη θεϊκή δόξα σου αξίωσέ τους με στεφάνια δόξας να στεφανωθούνε.
Νικηθήκανε της φύσης οι νόμοι σε σένα, Παρθένε άχραντε. Γιατί σε σένα παρθενεύει η γέννα, και με τη ζωή σμίγει ο θάνατος. Εσύ που απόμεινες μετά τη γέννα Παρθένος και μετά θάνατο ζωντανή, σώζε παντοτινά, Θεοτόκε, την κληρονομία σου.
Χρόνια πολλά σε όλους. Καλό Δεκαπενταύγουστο.
About the Author
