Και ποιος δε γνωρίζει τις παραμυθένιες ιστορίες της Χιονάτης και της Σταχτοπούτας. Τις έχουμε διαβάσει σε παιδικά βιβλία, τις έχουμε δει ως κινηματογραφικές ταινίες στην μεγάλη οθόνη, σε θεατρικές παραστάσεις. Κι όμως αυτά τα δύο παραμύθια στην original μορφή τους μοιάζουν περισσότερο με θρίλερ, παρά ιστορίες για μικρά παιδιά.
Το παραμύθι ή καλύτερα το θρίλερ της Σταχτοπούτας
Το γοβάκι από την Σταχτοπούτα ήταν όντως κρυστάλλινο; Η Χιονάτη πόσο χρονών ήταν όταν ο Κυνηγός την οδήγησε στο δάσος; Άραγε αυτή που καταράστηκε την Ωραία Κοιμωμένη ήταν όντως μάγισσα; Στην τελική πόσο καλά γνωρίζουμε μερικά από τα πιο διάσημα παραμύθια των αδερφών Γκριμ;
Αυτοί οι περιπλανώμενοι παραμυθάδες καταγράφοντας τις λαϊκές ιστορίες απ’όπου περνούσαν- ως σύγχρονοι λαογράφοι- δημιούργησαν εξαιρετικά παραμύθια. Μόνο που το πραγματικό story απομακρύνεται κατά πολύ από τα εξιδανικευμένα σενάρια των παραγωγών της Ντίσνευ. Άλλωστε οι φολκλόρ ιστορίες της υπαίθρου ήταν πάντοτε τρομακτικές….
Η Σταχτοπούτα και το κρυστάλλινο γοβάκι
Μια φορά κι έναν καιρό ήταν η Σταχτοπούτα…Για να δούμε τι μας λέει η επικρατούσα εκδοχή για την ζωή της Σταχτοπούτας. Μία νεαρή κοπέλα, ορφανεύει από μητέρα και ο πατέρας της ξαναπαντρεύεται μία άλλη γυναίκα. Αυτή είχε δύο άσχημες και κακές κόρες. Όταν ο πατέρας της Σταχτοπούτας φεύγει μακρινό ταξίδι, μητριά και ετεροθαλείς αδερφές μετατρέπουν την ορφανή κοπέλα από αρχοντοπούλα σε δουλικό. Η Σταχτοπούτα με βρώμικα ρούχα, ξυπόλητη κοιμάται δίπλα στις στάχτες. Υπομονετικά εκτελεί τις διαταγές των μελών της νέας της οικογένειας.
Μια μέρα, ο βασιλιάς του τόπου εξαγγέλλει την διοργάνωση χορού στο παλάτι. Σκοπός του είναι να βρεθεί νύφη για τον πρίγκιπα γιό του. Η μητριά και οι δύο κόρες της προετοιμάζονται για τον χορό, περιγελώντας την Σταχτοπούτα για τα κουρελιασμένα ρούχα της. Ένα βράδυ στο δωμάτιο της Σταχτοπούτας εμφανίζεται μία καλή νεράιδα. Μεταμορφώνει την Σταχτοπούτα για τον σε πραγματική πριγκιποπούλα. Η πανέμορφη πλέον Σταχτοπούτα λίγο πριν φύγει για το χορό με την μαγική κολοκύθα/άμαξα ακούει τις εντολές της καλής της νεράιδας. Μόλις το ρολόι χτυπήσει μεσάνυχτα, αυτή πρέπει να φύγει από το χορό.
Η Σταχτοπούτα ξεχωρίζει για την ομορφιά της
Μέσα στην κατάμεστη από κόσμο αίθουσα η Σταχτοπούτα ξεχωρίζει για την ομορφιά της. Μαγεύει τον πρίγκιπα, ο οποίος την ερωτεύεται. Η ώρα περνάει και τα μεσάνυχτα η Σταχτοπούτα εγκαταλείπει το πριγκιπόπουλο και το παλάτι τρέχοντας. Αφήνει όμως πίσω το κρυστάλλινο γοβάκι της. Φτάνοντας στο σπίτι της, η Σταχτοπούτα βρίσκεται ως δια μαγείας ντυμένη και πάλι με τα κουρελιασμένα ρούχα της. Το γοβάκι αυτό θα φέρει κοντά της το πριγκιπόπουλο, το οποίο αναζητά σε όλο το βασίλειο την κοπέλα που της ανήκει για να την παντρευτεί.
Οι ετεροθαλείς αδερφές της δοκιμάζουν πρώτες το γοβάκι χωρίς επιτυχία. Όταν θα έρθει η σειρά της Σταχτοπούτας, το μαγικό κρυστάλλινο γοβάκι θα γλιστρήσει ανάλαφρα μέσα στο πόδι της. Αυτο σηματοδoτεί το happy end του παραμυθιού. Η Σταχτοπούτα θα παντρευτεί το βασιλόπουλο και θα ζήσουν ευτυχισμένοι την υπόλοιπη ζωή τους στο παλάτι.
Η Σταχτοπούτα ή αλλιώς Aschenputtel
Για να δούμε όμως τώρα τι πραγματικά διαβάζουμε στο Household tales των αδερφών Γκριμ. Όντως η Σταχτοπούτα χάνει την μητέρα της και ο πατέρας της παντρεύεται μία άλλη γυναίκα που έχει δύο κόρες. Το παραμύθι μας πληροφορεί σχετικά με την εμφάνιση των δύο ετεροθαλών αδερφών της ότι είναι όμορφες αλλά με «άσχημες» ψυχές, όπως και η μητέρα τους. Και όντως η Σταχτοπούτα μετατρέπεται σε υπηρέτρια των νέων μελών της οικογένειας της και φορά στα πόδια βαριά ξύλινα παπούτσια.
Ωστόσο από τη διήγηση βλέπουμε ότι το κακόπεσμα της Σταχτοπούτας δεν αρχίζει με την αναχώρηση του πατέρας της για κάποιο μακρινό ταξίδι, αφήνοντας έτσι ελεύθερο το πεδίο στη μητριά και στις κόρες της να εκδηλώσουν την κακία τους προς την Σταχτοπούτα. Ο πατέρας κάνει ένα σύντομο εμπορικό ταξίδι σε κάποιο πανηγύρι (faire). Επιστρέφει φέρνοντας τα κατά παραγγελία δώρα στις τρεις κόρες του. Η Σταχτοπούτα γίνεται δουλικό με την ανοχή και την αδιαφορία του πατέρα της, ο οποίος έχει παρουσία μέσα στο σπίτι. Άλλωστε στον βασιλικό χορό, η μητριά και οι κόρες της συνοδεύονται από τον πατέρα της Σταχτοπούτας.
Η φουντουκιά
Τα κατά παραγγελία δώρα των δύο κοριτσιών στον πατέρα τους είναι ωραία ρούχα και κοσμήματα. Η Σταχτοπούτα όμως του ζητά να της φέρει ως δώρο, το κλαδί που θα χτυπήσει το καπέλο του. Η μαντική πρόβλεψη της Σταχτοπούτας επιβεβαιώνεται και το δώρο της (ένα κλαδί από φουντουκιά) έρχεται στα χέρια της. Αυτό το κλαδί, η νεαρή κοπέλα το φυτεύει στον τάφο της μητέρας της και με τα δάκρυά της το μετατρέπει σε ένα όμορφο δεντράκι. Εκεί λοιπόν στο δεντράκι, εμφανίζεται ένα λευκό μαγικό πουλί το οποίο θα παίξει το ρόλο της «γνωστής» καλής νεράιδας, προμηθεύοντας την Σταχτοπούτα όχι μόνο με φόρεμα και ένα ζευγάρι γοβάκια αλλά και με τρία φορέματα και τρία ζευγάρια γοβάκια για τον βασιλικό χορό.
Οι φακές
Μία μέρα ο βασιλιάς του τόπου αποφασίζει να διοργανώσει ένα βασιλικό χορό προς αναζήτηση συζύγου για τον γιο του, το βασιλόπουλο. Η μητριά και οι κόρες της αρχίζουν τις προετοιμασίες και η Σταχτοπούτα εκφράζει την επιθυμία να πάει και αυτή στο χορό. Η μητριά της την υποβάλει σε δύο δοκιμασίες- όχι ταυτόχρονα αλλά διαδοχικά- υποκρινόμενη ότι αν τις επιτύχει θα πάει μαζί τους στο μεγάλο γεγονός. Να μαζέψει τις φακές που έχει ρίξει στις στάχτες της κουζίνας αλλά μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο. Και την πρώτη και τη δεύτερη φορά η Σταχτοπούτα καταφέρνει να μαζέψει τις φακές αλλά όχι μόνη της.
Με μαγική επίκληση, περιστέρια και άλλα πτηνά του δάσους μαζεύουν για αυτήν τις φακές από τις στάχτες. Παρά την επιτυχία της, η μητριά αρνείται την παρουσία της Σταχτοπούτας στο χορό, με τη δικαιολογία πως δεν έχει κατάλληλα ρούχα, δεν ξέρει να χορεύει, θα ρεζιλέψει την οικογένειά της.
Τα φορέματα και ο βασιλικός χορός
Η Σταχτοπούτα απογοητευμένη από την άρνηση της μητριάς της να πάει κι αυτή στο χορό, πηγαίνει στον τάφο της μητέρας της και κλαίει. Με λόγια που παραπέμπουν και πάλι σε κάποιο μαγικό ξόρκι (…ασήμι και χρυσό πέτα κάτω και κάλυψέ με), το λευκό πουλάκι της φουντουκιάς της δίνει φορέματα και γοβάκια, καθώς ο χορός στην κανονική ιστορία κρατάει τρεις ημέρες και όχι μονάχα μία (μαγικά λόγια, μαγικό πουλάκι, μαγικά φορέματα και γοβάκια).
Έτσι η Σταχτοπούτα για κάθε μέρα του χορού εμφανίζεται και με ένα διαφορετικό φόρεμα σεταρισμένο φυσικά και με τα ανάλογα γοβάκια. Σχετικά με την αμφίεση της Σταχτοπούτας, διαβάζουμε ότι το ένα φόρεμα είναι πιο όμορφο από το προηγούμενο και ότι τα γοβάκια την πρώτη μέρα είναι κεντημένα από μετάξι και ασήμι, πλην της τρίτης μέρας που είναι χρυσά. Το χρυσό γοβάκι λοιπόν θα χάσει η Σταχτοπούτα την τρίτη μέρα του χορού και όχι κάποιο κρυστάλλινο, καθώς αυτό θα κολλήσει πάνω σε κάποιο υλικό που έχει στρώσει ο πρίγκιπας για να «τσακώσει» την αγαπημένη του Σταχτοπούτα, η οποία το σκάει τρέχοντας από κοντά του κάθε βράδυ.
Για ποιο λόγο όμως το βασιλόπουλο καταφεύγει σε μία τέτοια ενέργεια;
Στο παραμύθι των αδερφών Γκριμ, η Σταχτοπούτα εγκαταλείπει κάθε απόγευμα τον χορό και τρέχει να κρυφτεί μέσα σε διάφορα μέρη γύρω από το σπίτι της, όχι γιατί χτυπάει το ρολόι μεσάνυχτα και η νεαρή κοπέλα πρέπει να τον εγκαταλείψει ακολουθώντας τις οδηγίες της καλής της νεράιδας αλλά για τον εξής λόγο: Ο πρίγκιπας επιθυμεί από το πρώτο βράδυ να συνοδέψει την Σταχτοπούτα στο σπίτι της και να δει πού μένει. Κάθε φορά που της το προτείνει εκείνη φεύγει τρέχοντας από κοντά του, αφήνοντάς τον με την απορία για το λόγο της βιασύνης της
Το βασιλόπουλο τρελά ερωτευμένο, σκαρφίζεται το τρίτο βράδυ αυτό το τέχνασμα ώστε η Σταχτοπούτα να μη μπορέσει αυτή τη φορά να του ξεφύγει. Το σχέδιό του δεν πιάνει κι έτσι του μένει το χρυσό γοβάκι, με το οποίο θα αναζητήσει την αγαπημένη του.
Η original ιστορία
Σε αυτό το σημείο η original ιστορία παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την κόπια της:
1) Κάθε βράδυ η Σταχτοπούτα τρέχει αλλόφρων μακριά από τον πρίγκιπα για να μη την συνοδεύσει σπίτι της, όπως αυτός επιθυμεί. Ωστόσο ο πρίγκιπας την ακολουθεί- απλά δεν την προλαβαίνει γιατί η Σταχτοπούτα καταφέρνει να κρυφτεί σε διάφορα σημεία γύρω από το σπίτι της- και μάλιστα συνομιλεί με τον πατέρα της κοπέλας, υποδεικνύοντας του το μέρος που «χάθηκε» η μυστηριώδης αγαπημένη του.
Το πρώτο βράδυ η Σταχτοπούτα χάνεται μέσα σε έναν περιστερώνα ενώ το δεύτερο βράδυ πάνω σε μία αχλαδιά. Ο πατέρας της δε, καταστρέφει την κρυψώνα προς τιμήν του πρίγκιπα, αναρωτώμενος μάλιστα μήπως είναι η Σταχτοπούτα αυτή που κρύβεται από το βασιλόπουλο. Η επιστροφή της οικογένειας στο σπίτι βρίσκει πάντα την Σταχτοπούτα να κάθεται στο μισοσκόταδο μέσα στις στάχτες και στα κουρελιασμένα ρούχα της.
2) Η Σταχτοπούτα πριν φύγει από την κρυψώνα της για να πάει στην κουζίνα του σπιτιού, παραδίδει τα φορέματά της στο πουλάκι της φουντουκιάς που βρίσκεται πάνω στον τάφο της μητέρας της και επιστρέφει στα παλιά της ρούχα.
Οι ετεροθαλείς αδερφές και το χρυσό γοβάκι
Εμείς ξέρουμε ότι ο πρίγκιπας οργώνει τα αρχοντικά κρατώντας το γοβάκι της προηγούμενης νύχτας, τεστάροντάς το στα πόδια των κοριτσιών. Στο Household tales το βασιλόπουλο πηγαίνει απευθείας στο σπίτι της Σταχτοπούτας. Φυσικά πρώτες το δοκιμάζουν οι ετεροθαλείς αδερφές της, οι οποίες προκειμένω να γίνουν οι επόμενες βασίλισσες καταφεύγουν σε τέχνασμα που αποδεικνύει την σκληρότητα των εικόνων των λαϊκών παραμυθιών. Υπό τις προτροπές της μητέρας τους, για να μπορέσουν να χωρέσουν το πόδι τους στο γοβάκι η πρώτη κόβει το δάχτυλό της και η δεύτερη κόβει κομμάτι από την φτέρνα της.
Ωστόσο ο πρίγκιπας προς στιγμήν ξεγελιέται. Δύο φορές ανεβάζει στο άλογό του την υποτιθέμενη αγαπημένη του. Όμως τα αίματα στα πόδια των ετεροθαλών αδερφών της Σταχτοπούτας και το τραγούδι των μαγικών περιστεριών πάνω στο μαγικό δέντρο- το άλογο είναι αναγκασμένο να περάσει μπροστά από την φουντουκιά για να κατευθυνθεί προς το κάστρο- αποτρέπουν το βασιλόπουλο στο να παντρευτεί λάθος αγαπημένη.
Το happy end φυσικά ισχύει για την Σταχτοπούτα και τον πρίγκιπα κατά τον γνωστό τρόπο, το ίδιο όμως δεν ισχύει για τις αδερφές της. Κατά τη διάρκεια του γάμου της Σταχτοπούτας όπου οι δύο ετεροθαλείς αδερφές της στέκονται δεξιά και αριστερά της, τα μαγικά περιστέρια τις βγάζουν τα μάτια καταδικάζοντάς αυτές για πάντα στο σκοτάδι.
Σύντομη σύγκριση- Σταχτοπούτα Disney vs Σταχτοπούτα αδελφών Γκριμ
Συγκρίνοντας λοιπόν τις δύο εκδοχές του παραμυθιού βλέπουμε ότι η επικρατούσα ιστορία ναι μεν κρατά τον βασικό κορμό του αυθεντικού παραμυθιού προσδίδοντάς σε αυτό μία πιο εξιδανικευμένη μορφή, ταυτόχρονα όμως διαγράφει όλα εκείνα τα στοιχεία που το κατατάσσουν στην κατηγορία του λαϊκού παραμυθιού. Συνοπτικά οι διαφορές στην ιστορία της σύγχρονης εκδοχής της Σταχτοπούτας, με την Σταχτοπούτα των αδερφών Γκριμ εντοπίζονται στα εξής στοιχεία:
1) Ο ρόλος και η στάση του πατέρα της Σταχτοπούτας
2) Η μαγική φουντουκιά
3) Τα μαγικά πουλάκια
4) Ο τριήμερος βασιλικός χορός
5) Η σχέση της Σταχτοπούτας με την μαγεία
6) Τα φορέματα και τα γοβάκια
7) Η τιμωρία των ετεροθαλών αδερφών της Σταχτοπούτας
Η απαλοιφή των χαρακτηριστικών στοιχείων ενός λαϊκού παραμυθιού όπως π.χ. ο συμβολικός αριθμός τρία ( 3 φορέματα, 3 γοβάκια, 3 μέρες χορός) ή τα ομιλούντα πουλάκια και οι μαγικές τους ιδιότητες ή η τιμωρία του κακού έχουν αντίκτυπο όχι μόνο στην πλοκή της ιστορίας αλλά και στο ίδιο της το νόημα.
Στο δια ταύτα
Η μαγεία, τα ομιλούντα ζώα, το υπερφυσικό, τα σύμβολά, το αίμα, τα τεχνάσματα, η πονηριά, η μάχη του καλού με του κακού, οι σκληρές εικόνες είναι μερικά από τα γνήσια χαρακτηριστικά των λαϊκών παραμυθιών.
Ο κύριος σκοπός τους δεν περιορίζεται μονάχα στην ψυχαγωγία. Η ψυχαγωγία είναι ένα μικρό κομμάτι τους. Τα λαϊκά παραμύθια στοχεύουν στη διδαχή, στην υπενθύμιση αλλά και στην αποτροπή και τον εκφοβισμό μεγάλων και μικρών παιδιών.
Παραθέτω μερικούς στίχους από τραγουδάκι/παραμυθάκι. Με βαρύ αργό τέμπο, έλεγε η προγιαγιά μου στον πατέρα μου και στα αδέρφια του λίγο για να κοιμηθούν. “ Το κρασί είναι στο βαρέλι…είναι αίματα μανούλα μου…Το ψωμί είναι στο ντουλάπι…είναι κόκαλα μανούλα μου…”. Γιατί άραγε φαντάζομαι μία εικόνα με κουβερτούλες να ανεβαίνουν σιγά σιγά πάνω από παιδικά κεφαλάκια;!!
Χιονάτη, ένα παραμύθι για γερά στομάχια
To 1937 η Disney θα προβάλει στους κινηματογράφους την πρώτη ταινία κινουμένων σχεδίων μεγάλου μήκους, μια μεταφορά του παραμυθιού των αδερφών Γκριμ, η Χιονάτη και οι 7 νάνοι. Η επιτυχία της ταινίας θα αποφέρει στα ταμεία το ασύλληπτο ποσό – για την εποχή- των οκτώ εκατομμυρίων δολαρίων και θα καθιερώσει την ιστορία της Χιονάτης ως ένα από τα πιο αγαπημένα παιδικά παραμύθια.
Το παραμύθι όπως το ξέρουμε
Για να δούμε λίγο το παραμύθι της Χιονάτης, όπως το ξέρουμε: Μια φορά κι έναν καιρό σε κάποιο μακρινό βασίλειο, η βασίλισσα γεννά ένα όμορφο κοριτσάκι με μαύρα μαλλιά και ροδοκόκκινα μάγουλα. Επειδή το δέρμα της είναι λευκό σα το χιόνι της δίδουν το όνομα Χιονάτη.
Η ομορφιά της Χιονάτης
Η βασίλισσα πεθαίνει και ο βασιλιάς παντρεύεται μία άλλη γυναίκα. Η νέα βασίλισσα, σκοτεινή και μάγισσα διαθέτει έναν μαγικό καθρέφτη στον οποίο προστρέχει κάθε τόσο για να της επιβεβαιώσει ότι είναι η ομορφότερη σε όλο το βασίλειο.
Καθώς μεγαλώνει η Χιονάτη, αυξάνεται και η ομορφιά της γεγονός που θα την οδηγήσει σχεδόν στο θάνατο, όταν η μητριά βασίλισσα λάβει μια μέρα από τον μαγικό της καθρέφτη την απάντηση ότι η ομορφιά της Χιονάτης υπερέχει από την δικιά της.
Η βασίλισσα διατάσσει έναν κυνηγό για πάει τη Χιονάτη μέσα στο δάσος και να τη σκοτώσει, ώστε να παραμείνει η ίδια στο πρώτο βάθρο της ομορφιάς. Ο κυνηγός δε σκοτώνει την Χιονάτη κι αυτή χάνεται μέσα στο σκοτεινό δάσος, όπου θα βρει τελικά καταφύγιο σε ένα μικρό σπιτάκι.
Η Xιονάτη και οι επτά νάνοι
Φοβισμένη και εξουθενωμένη θα φάει από το στρωμένο τραπέζι και θα κοιμηθεί στα κρεβατάκια του σπιτιού. Όταν ξυπνήσει θα βρει μέσα στο σπίτι τους ιδιοκτήτες του σπιτιού, που δεν είναι άλλοι από τους εφτά μικρούς νάνους. Η νεαρή Χιονάτη τους εξιστορεί τα παθήματά της και οι νάνοι αποφασίζουν όχι μόνο να την αφήσουν να μείνει μαζί τους αλλά και να την προστατεύσουν από την κακιά βασίλισσα, συμβουλεύοντάς την να μην ανοίγει την πόρτα σε κανέναν όταν αυτοί θα λείπουν στα ορυχεία.
Ο μαγικός καθρέφτης γιγαντώνει το μίσος της βασίλισσας προς τη Χιονάτη, η οποία επιθυμεί διακαώς να την εξουδετερώσει. Η κακιά μητριά βρίσκει το σπιτάκι των νάνων και μεταμορφωμένη σε γηραιά πλανόδια πωλήτρια της προσφέρει – σε διαφορετικό χρόνο- μία δηλητηριασμένη κορδέλα, ένα δηλητηριασμένο χτενάκι κι ένα δηλητηριασμένο μήλο.
Οι δύο πρώτες προσπάθειες αποτυγχάνουν χάρη στην επέμβαση των νάνων ενώ η τρίτη θα φέρει στη μάγισσα βασίλισσα το πολυπόθητο αποτέλεσμα: τον θάνατο της Χιονάτης.
Οι νάνοι τοποθετούν το άψυχο σώμα της Χιονάτης σε γυάλινο φέρετρο στη μέση του δάσους, απ’όπου μέρες αργότερα θα περάσει ένας πρίγκιπας, ο οποίος αντικρίζοντας την ομορφιά της νεκρής Χιονάτης θα την φιλήσει. Το αποτέλεσμα του φιλιού είναι η ανάσταση της Χιονάτης. Η ιστορία κλείνει με κλασικό τρόπο καθώς η Χιονάτη και το πριγκιπόπουλο θα παντρευτούν.
H Χιονάτη του 1937
Σε αυτό το πρωτοποριακό μιούζικαλ κινουμένων σχεδίων του 1937, στους τίτλους αρχής όπου ο ίδιος ο Walt Disney ευχαριστεί τους συνεργάτες για την πραγματοποίηση αυτής της ταινίας, βλέπουμε τις εξής εισαγωγικές πληροφορίες καθώς ανοίγει το βιβλίο του παραμυθιού. Σε κάποιο βασίλειο ζούσε μία νεαρή πριγκίπισσα με το όνομα Χιονάτη, την οποία η κακιά μητριά βασίλισσα της είχε φορέσει κουρελιασμένα ρούχα και την είχε μετατρέψει σε υπηρέτρια του κάστρου, μειώνοντας με αυτό τον τρόπο την ομορφιά της κοπέλας αλλά και τον φόβο της βασίλισσας στο να μην ξεπεράσει την ομορφιά της ίδιας.
Οι διαφορές
Η ταινία ακολουθεί την γνωστή ιστορία σε γενικές γραμμές εκτός από κάποια σημεία (συμπεριλαμβανομένων και των παραπάνω γραμμών)
1) Τη γνωριμία της Χιονάτης με τον μελλοντικό της πρίγκιπα ευθύς εξαρχής – έστω κι αν η συνάντηση αυτή είναι τυχαία και στιγμιαία. Το story έχει αρκετά στοιχεία ρομάντζου.
2) Το ακατάστατο σπίτι των νάνων, το οποίο καθαρίζει αμέσως η Χιονάτη με τη βοήθεια των ζώων του δάσους.
3) Την μία και επιτυχημένη προσπάθεια εξόντωσης της Χιονάτης από την κακιά μάγισσα με το δηλητηριασμένο μήλο, μόλις αυτή μαθαίνει ότι ο Κυνηγός την εξαπάτησε και ότι η Χιονάτη ζει.
4) Η Χιονάτη τρώει το μήλο διότι η μεταμορφωμένη βασίλισσα της έχει πει ότι το μήλο είναι μαγικό και θα πραγματοποιήσει την ευχή που θα κάνει η Χιονάτη. Η Χιονάτη εύχεται για τον πρίγκιπά της.
5) Τον θάνατο της κακιάς βασίλισσας από πτώση.
Η μικρή Χιονάτη των Γκριμ ή αλλιώς Sneewittchen
Όλες οι παλαιές ή σύγχρονες εκδοχές του παραμυθιού διατηρούν τον βασικό κορμό της ιστορίας των Γκριμ καθώς εξιστορούν τον κατατρεγμό της Χιονάτης από την φθονερή μητριά βασίλισσα, τον ρόλο των εφτά νάνων και το happy end με το πριγκιπόπουλο, αφήνοντας δυστυχώς και πάλι έξω την αληθινή μαγεία που κρύβουν τα λαϊκά παραμύθια.
Το παραμύθι τον Γκριμ ξεκινάει με την πρώτη βασίλισσα και μητέρα της Χιονάτης, να κεντάει μία χιονισμένη ημέρα δίπλα σε ένα παράθυρο με μαύρο πλαίσιο. Ατενίζοντας από το παράθυρο, η βασίλισσα τρυπάει ξαφνικά το δάχτυλό της και 3 σταγόνες αίμα πέφτουν πάνω στο χιόνι. (Καθώς λογική και μυθοπλασία δεν βαδίζουν τις περισσότερες φορές παρέα, οι σταγόνες που πέφτουν από το δάχτυλο της βασίλισσας πάνω στο χιόνι, μας αφήνει να υποθέσουμε ότι μάλλον αν και χειμώνας η βασίλισσα κεντάει δίπλα σε ανοιχτό παράθυρο)
Ένα παιδί λευκό σαν χιόνι…
Η εικόνα του κόκκινου ( αίματος)πάνω στο λευκό (χιόνι) αρέσει στην βασίλισσα, η οποία εύχεται να είχε ένα παιδί λευκό σα το χιόνι, κόκκινο σα το αίμα και μαύρο σα το χρώμα από το πλαίσιο του παραθύρου. Λίγους μήνες αργότερα, η βασίλισσα θα φέρει στον κόσμο ένα όμορφο κοριτσάκι με δέρμα λευκό σαν το χιόνι, ροδοκόκκινα μάγουλα σαν το αίμα και μαύρα μαλλιά σαν το πλαίσιο.
Όπως στη Σταχτοπούτα, έτσι και η Χιονάτη ορφανεύει από μητέρα και ο βασιλιάς πατέρας της παντρεύεται σε ένα χρόνο μία νέα γυναίκα. Η νέα μητριά βασίλισσα είναι όμορφη, κατέχει την τέχνη της μαγείας και έχει στην κατοχή της έναν επιτοίχιο ομιλούντα μαγικό καθρέφτη, ο οποίος κάθε τόσο επιβεβαιώνει την επικρατούσα ομορφιά της σε όλο το βασίλειο.
Η ομορφιά της Χιονάτης
Πότε ξεκινάει όμως το μεγάλο μίσος της νέας βασίλισσας για το πρόσωπο της Χιονάτης? Ο τίτλος του παραμυθιού « η μικρή Χιονάτη» δεν είναι τυχαίος. Τα βάσανα για την Χιονάτη αρχίζουν στην τρυφερή ηλικία των 7 ετών. Σε μία από τις καθιερωμένες επισκέψεις της μητριάς βασίλισσας στον καθρέφτη εκείνος της δίνει την απάντηση που δε θέλει να ακούσει. “ Εσύ είσαι βασίλισσά μου η ομορφότερη από όλες που βρίσκονται εδώ αλλά ακόμα πιο όμορφη είναι η Χιονάτη, όπως φρονώ”.
Η ομορφιά της Χιονάτης λειτουργεί σε ολόκληρη την ιστορία με διπλό ρόλο: άλλες φορές ως κατάρα και άλλες φορές ως ευλογία βγάζοντάς την από δύσκολες καταστάσεις. Η ομορφιά στέλνει ένα εφτάχρονο κορίτσι μέσα στο δάσος για να δολοφονηθεί από τον εντεταλμένο Κυνηγό και την ίδια στιγμή τη σώζει καθώς η ομορφιά κάνει τον Κυνηγό να την λυπηθεί και να την στείλει μέσα στο άγριο δάσος, όπου τα θηρία απλά περνούν από δίπλα της χωρίς να την πειράζουν.
Και όταν η Χιονάτη πεθαίνει…
Αργότερα, όταν η Χιονάτη θα φάει το δηλητηριασμένο μήλο και θα πεθάνει ( ή μάλλον θα πέσει σε κώμα) και πάλι η ομορφιά της θα αποτρέψει τους Νάνους από το να τη θάψουν μέσα στη γη- θεωρώντας άδικο να χαθεί μέσα στο χώμα τέτοια ομορφιά- κι έτσι θα την τοποθετήσουν σε ένα γυάλινο φέρετρο μέσα στο δάσος.
Ο πρίγκιπας θα μαγευτεί από την ομορφιά της Χιονάτης μέσα στο γυάλινο φέρετρο. Φθάνει στο σημείο να ζητήσει από τους Νάνους να του πουλήσουν το φέρετρο. Αμέσως μετά την άρνησή τους, τον βλέπουμε να τους ζητάει να του το χαρίσουν. Τότε τους εξομολογείται ότι δε μπορεί να ζήσει χωρίς να τη βλέπει, έστω και νεκρή!
Το ίδιο ισχύει και για τα αντικείμενα που πουλά η μεταμφιεσμένη μητριά βασίλισσα: η όμορφη δαντέλα για το λαιμό αλλά και το πολύ όμορφο χτενάκι για τα μαλλιά ρίχνουν κάτω αναίσθητη τη Χιονάτη, εως ότου γυρίσουν οι Νάνοι από τα ορυχεία και την απελευθερώσουν από αυτά. Όμως και ο κακός της υπόθεσης, η νέα βασίλισσα βρίσκεται ολοκληρωτικά δέσμια στην ομορφιά της.
Χιονάτη, ένα παραμύθι με στοιχεία θρίλερ
Από ένα καλό λαϊκό παραμύθι δε μπορούν να λείπουν φυσικά μικρές ή μεγάλες δόσεις ανατριχιαστικών στοιχείων. Στην περίπτωση της Χιονάτης είναι η εικόνα της παρ’ολίγον δολοφονίας της από τον Κυνηγό. Η πιο σκληρή εικόνα του παραμυθιού ταυτίζεται με τον σκληρό και αλαζονικό χαρακτήρα της βασίλισσας.
Η κακιά μητριά θα ζητήσει πειστήρια από τον Κυνηγό για την δολοφονία της Χιονάτης. Για απόδειξη ζητά να της φέρει δηλαδή την καρδιά του μικρού κοριτσιού μέσα σε ένα κουτί. Εν τέλει, ο Κυνηγός θα της φέρει στο κουτί την καρδιά ενός νεαρού ζώου ξεγελώντας προς στιγμή την βασίλισσα. Η μητριά μάγισσα θέλει να επισφραγίσει την επιτυχία της για τον θάνατο της Χιονάτης. Θα στείλει στον σεφ του παλατιού την υποτιθέμενη καρδιά του κοριτσιού. Και του δίνει εντολή να την μαγειρέψει για να την καταβροχθίσει η νέα βασίλισσα.
Σκληρή είναι και η εικόνα του μαρτυρικού θανάτου της κακιάς μητριάς βασίλισσας
Οι Γκριμ μας λένε ότι στους βασιλικούς γάμους της Χιονάτης και του πριγκιπόπουλου είναι καλεσμένη η μητριά της. Αυτή αποφασίζει να πάει μετά από αυτό που θα τη αποκαλύψει ο μαγικός της καθρέφτης. Ομορφότερη από εκείνη είναι η νέα βασίλισσα, χωρίς να κατονομάσει αυτή τη φορά τη Χιονάτη.
Η περιέργεια της μητριάς και ίσως η σκέψη ενός νέου κύκλου εκδίκησης θα την οδηγήσουν στο θάνατό της. Μόλις φτάνει στο παλάτι, υπηρέτες της φορούν με την βία πυρωμένα σιδερένια γοβάκια και την υποχρεώνουν να χορέψει μέχρι θανάτου.
Μήλο μου κόκκινο;
Οι Νάνοι θα καταφέρουν να σώσουν δύο φορές την Χιονάτη από τα μαγεμένα αντικείμενα της κακιάς μητριάς. Αλλά δε θα καταφέρουν να την σώσουν από το λαχταριστό μήλο που θα της προσφέρει η κακιά βασίλισσα. Μάλιστα ο τρόπος που πείθει την Χιονάτη να φάει το μήλο είναι αξιοσημείωτος.
H μητριά βασίλισσα είναι υποψιασμένη για την διστακτικότητα που μπορεί να επιδείξει η Χιονάτη. Υπαρχουν ήδη δύο αποτυχημένες προσπάθειές κατά της ζωής της. Για αυτό κόβει το δηλητηριασμένο μήλο στη μέση για να το μοιραστούνε. Προτείνει στη Χιονάτη να φάει το κόκκινο κομμάτι του μήλου κι αυτή το άσπρο. Ο μύθος του κατακόκκινου μήλου μάλλον καταρρέει.
Καταρρέει ο μύθος του φιλιού
Δυστυχώς για μας τις γυναίκες καταρρέει και η ανάσταση της Χιονάτης από το φιλί της αγάπης του πριγκιπόπουλου. Στο παραμύθι των Γκριμ, η επαναφορά στη ζωή της Χιονάτης είναι κάπως αστεία ως παράλογη.
Οι 7 Νάνοι χαρίζουν στον πρίγκιπα το γυάλινο φέρετρο με τη Χιονάτη. Αυτός διατάζει στους υπηρέτες του να το κουβαλήσουν στο παλάτι. Όμως κατά την μεταφορά, σκοντάφτουν με αποτέλεσμα να ταρακουνηθεί το φέρετρο. Αποτέλεσμα να ξεκολλήσει το κομμάτι του μήλου από το λαιμό της Χιονάτης και να ζωντανέψει και πάλι.
Η Χιονάτη στο σπιτάκι των 7 Νάνων
Αν και οι Νάνοι δουλεύουν σκληρά στα ορυχεία, το σπιτάκι τους είναι τακτοποιημένο σχεδόν στην εντέλεια. Όι Γκριμ μας λένε ότι όταν η Χιονάτη μπαίνει μέσα στο σπίτι των Νάνων, το βρίσκει καθαρό και περιποιημένο. Στην τραπεζαρία υπάρχει στρωμένο λευκό τραπεζομάντιλο. Πάνω του αραδιασμένα με τάξη 7 πιάτα με 7 κουταλομαχαιροπήρουνα και 7 κούπες με κρασί. Ομοίως και τα κρεβάτια τους είναι στρωμένα με λευκά σαν χιόνι κλινοσκεπάσματα.
Η Χιονάτη δεν ήθελε να εκμεταλλευθεί την καλοσύνη τους. Τρώει λίγο φαγητό από κάθε πιάτο και πίνει μόνο μία γουλιά κρασί από κάθε κούπα στο τραπέζι. Κουρασμένη από την όλη ταλαιπωρία, η Χιονάτη θα ξαπλώσει – αφού κάνει την προσευχή της- . Δεν θα ξαπλώσει κατά πλάτος όλων των κρεβατιών αλλά μόνο στο έβδομο κρεβάτι. Αυτό γιατί το ένα κρεβάτι είναι μακρύ, το άλλο κοντό. Μόνο το έβδομο κρεβάτι μοιάζει να είναι στα μέτρα της.
Δεν γίνεται κάποια σωματική περιγραφή για τους εφτά Νάνους. Όμως από τα κρεβάτια μπορούμε να συμπεραίνουμε ότι δεν έχουν όλοι το ίδιο μέγεθος. Στις ταινίες τους βλέπουμε όλους να έχουν το ίδιο ύψος. Πάντως η στάση των Νάνων σε όλες τις εκδοχές είναι η ίδια. Δρουν προστατευτικά απέναντι στη Χιονάτη.
Λοιπά στοιχεία της Sneewittchen
1) H εκδίκηση της κακιάς μητριάς βασίλισσας- όταν μαθαίνει ότι η Χιονάτη ζει μετά την αποστολή του Κυνηγού- δεν είναι άμεση. Οι Γκριμ μας λένε ότι σκεφτόταν για καιρό τον τρόπο για να την εξουδετερώσει.
2) Ο Νάνος που στο κρεβάτι του κοιμήθηκε η Χιονάτη, κοιμόταν κάθε μία ώρα σε ένα από τα κρεβάτια των λοιπών Νάνων.
3) Ο πρίγκιπας δε βρήκε τυχαία το γυάλινο φέρετρο με τη Χιονάτη μέσα στο δάσος. Κατά την επίσκεψή του στο βουνό, φιλοξενήθηκε στο σπίτι των Νάνων.
4) Η Χιονάτη παραμένει στο σπίτι των Νάνων έχοντας πρώτα συμφωνήσει ότι θα αναλάβει το νοικοκυριό του σπιτιού.
5) Ο πατέρας βασιλιάς της Χιονάτης δεν υπάρχει πουθενά στο παραμύθι. Υπάρχει μόνο μία αναφορά ότι ο βασιλιάς παντρεύτηκε νέα βασίλισσα μετά το θάνατο της πρώτης του γυναίκας.
6) Όταν η Χιονάτη πεθαίνει μαζί με τους Νάνους θρηνούν και τα πουλιά του δάσους. Το γυάλινο θέρετρο επισκέπτεται πρώτα μία κουκουβάγια, μετά ένα κοράκι και τέλος ένα περιστέρι.
7) Οι Νάνοι βρίσκοντας την Χιονάτη νεκρή, την πλένουν με νερό και κρασί και κλαίνε γύρω της 3 μέρες.
Στο δια ταύτα
Συγκριτικά με το παραμύθι της Σταχτοπούτας, η ιστορία της Χιονάτης είναι πιο σκοτεινή και πιο άγρια. Το μαγικό στοιχείο μοιάζει να εμφανίζεται σε μικρότερη ποσότητα ωστόσο είναι έντονο. Οι συμβολισμοί υπάρχουν καλά κρυμμένοι. Υπάρχει ο αριθμός εφτά, ο αριθμός τρία αλλά και διάφορα «κρυμμένα» τελετουργικά που παραπέμπουν στις λαϊκές παραδόσεις.
About the Author
