Τραπέζια ροτόντες, τέντα για τον ήλιο, catering και μουσικούς αντίκρισαν επισκέπτες και ξεναγοί την Πέμπτη (08/05) δίπλα στο μόλο της Σπιναλόγκας.
Όπως αναφέρει το άρθρο της Εφημερίδας των Συντακτών, το happening έμοιαζε με δεξίωση γάμου ή βάπτισης.
“Οι επισκέπτες του νησιού, όπως ήταν φυσικό, άρχισαν να φωτογραφίζουν το θέαμα, καθώς σε κάποιους μπορεί να φάνηκε σαν γύρισμα κινηματογραφικής ταινίας (επηρεασμένοι ίσως από τη σειρά «Το νησί»), ενώ οι ντόπιοι απόρησαν για το περίεργο και σίγουρα πρωτοφανές event που λάμβανε χώρα.
Οι εργασίες είχαν ξεκινήσει από την προηγούμενη μέρα με το στήσιμο μιας μεγάλης τέντας, με ημιμόνιμη κατασκευή περίπου 200 τετραγωνικών μέτρων, με πασσάλους μπηγμένους πάνω στο νησί και με τη μεταφορά όλου του απαραίτητου εξοπλισμού, δηλαδή καρέκλες, τραπέζια, σερβίτσια, τραπεζομάντιλα, σκεύη catering κτλ”, επισημαίνεται στο άρθρο.
“Και όλα αυτά πάνω σε έναν αρχαιολογικό χώρο κηρυγμένο εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια, για τον οποίο υποτίθεται ότι γίνονται συστηματικές προσπάθειες ώστε να ενταχθεί στον κατάλογο μνημείων της UNESCO.
Όπως αναφέρεται ρητά στο ΦΕΚ κήρυξης του αρχαιολογικού χώρου (ΦΕΚ 699/Β/26-5-1976), η κήρυξη αφορά στο σύνολό του το νησί (σ.σ. άρα και το σημείο έξω από το κάστρο όπου έγινε η δεξίωση) και μάλιστα περιλαμβάνει και την κοντινή χερσόνησο της Κολοκύθας. Ακόμα νωρίτερα, ήδη από το 1970, με άλλο ΦΕΚ, η Σπιναλόγκα έχει κηρυχτεί προστατευόμενη ως τόπος φυσικού κάλλους (ΦΕΚ 666/Β/23-9-1970)”.
Έγινε χώρος δεξιώσεων η Σπιναλόγκα με διοργανωτή το ίδιο το υπουργείο Πολιτισμού. pic.twitter.com/HbDe2BRSXj
— EFSYN (@EFSYNTAKTON) May 9, 2025
Η ιστορία του νησιού
Το νησάκι της Σπιναλογκα βρίσκεται στο Νομό Λασιθίου απέναντι από την περιοχή της Ελούντας, ένα μέρος που έχει συνδέσει την ιστορία του με την απομόνωση ασθενών με λέπρα.
Με την ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας (1898–1913) και μέσα στο πνεύμα του νεωτερικού κράτους, που επέβαλλε την απομόνωση των ασθενών από τον «υγιή» πληθυσμό, αποφασίστηκε το 1903 ο υποχρεωτικός εγκλεισμός όλων των λεπρών της Κρήτης στη νησίδα της Σπιναλόγκας. Η επιλογή της συγκεκριμένης θέσης βασίστηκε στην ύπαρξη εγκαταλειμμένων οθωμανικών κατοικιών, αλλά και στη σκοπιμότητα εκκαθάρισης της περιοχής από τον εναπομείναντα μουσουλμανικό πληθυσμό.
Οι πρώτοι ασθενείς μεταφέρθηκαν στη Σπιναλόγκα το 1904. Μέχρι το 1913, οι συνθήκες διαβίωσης ήταν εξαιρετικά δύσκολες: ανεπαρκής σίτιση, έλλειψη στέγης και ιατρικής φροντίδας, καθώς και πλήρης κοινωνική απομόνωση.
Μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα το 1913, στο Λεπροκομείο της Σπιναλόγκας άρχισαν να μεταφέρονται ασθενείς και από την υπόλοιπη χώρα. Το 1925 αναλαμβάνει διευθυντής του Λεπροκομείου ο ιατρός Εμμανουήλ Γραμματικάκης, ενώ το 1927 η Σπιναλόγκα δέχεται επίσκεψη από τον Γάλλο νομπελίστα ιατρό Charles Nicolle, ένδειξη του διεθνούς ενδιαφέροντος για το ίδρυμα και της σημασίας του στον αγώνα κατά της λέπρας.
Η ουσιαστική βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στη Σπιναλόγκα ξεκινά όταν οι ίδιοι οι ασθενείς ιδρύουν την «Αδελφότητα Ασθενών Σπιναλόγκας Άγιος Παντελεήμων». Πρωταγωνιστικό ρόλο στο κίνημα αυτό είχε ο φοιτητής της Νομικής Αθηνών, Επαμεινώνδας Ρεμουντάκης, που έφτασε στο νησί το 1936 ως ασθενής.
Την περίοδο 1937–1939 κατασκευάζονται νέοι κοιτώνες, βελτιώνοντας τη στέγαση των ασθενών.
Οι προσπάθειες ανακόπτονται με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά την Κατοχή, οι συνθήκες διαβίωσης επιδεινώνονται δραματικά: σημειώνονται θάνατοι από υποσιτισμό και αρκετοί ασθενείς επιχειρούν να κολυμπήσουν ως την ξηρά για να βρουν τροφή. Κατά την Ιταλογερμανική Κατοχή, κανένας Ιταλός ή Γερμανός στρατιώτης δεν εισήλθε στο νησί, γεγονός που επέτρεψε τη λειτουργία παράνομων ραδιοφώνων. Ο διευθυντής του Λεπροκομείου, γιατρός Εμμανουήλ Γραμματικάκης, αντέγραφε ειδήσεις από το Λονδίνο και το Κάιρο και τις μοίραζε στους ασθενείς ως δελτία.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές του ’50 πραγματοποιούνται βελτιώσεις στις υποδομές, όχι όμως και στην ιατρική περίθαλψη. Αν και η θεραπεία για τη λέπρα είχε ήδη ανακαλυφθεί το 1941 (προμίνη), στη Σπιναλόγκα εφαρμόζεται μόλις το 1948, με θεαματικά αποτελέσματα.
Από το 1952, το ελληνικό κράτος σχεδιάζει τη σταδιακή κατάργηση των λεπροκομείων και τη δημιουργία κεντρικού θεραπευτηρίου στην Αθήνα. Η καθυστέρηση στην εφαρμογή αυτών των μέτρων προκαλεί έντονες αντιδράσεις: το 1953 οι ασθενείς ξεκινούν απεργία πείνας. Το 1955 ψηφίζεται διάταγμα που τερματίζει τον υποχρεωτικό εγκλεισμό, αλλά η λειτουργία του Λεπροκομείου συνεχίζεται προσωρινά, καθώς στηρίζει οικονομικά την ευρύτερη περιοχή του Μεραμπέλλου.
Η σταδιακή εκκένωση του νησιού αρχίζει το 1956. Το 1957, οι τελευταίοι περίπου τριάντα ασθενείς μεταφέρονται στον Αντιλεπρικό Σταθμό του Νοσοκομείου Λοιμωδών Νόσων Αγία Βαρβάρα στην Αθήνα και το Λεπροκομείο της Σπιναλόγκας κλείνει οριστικά.
Rotunda tables, a sun tent, catering and musicians were seen by visitors and tour guides on Thursday (08/05) next to the Spinalonga pier.
As the article in the EFSYN states, the happening resembled a wedding or baptism reception.
“Visitors to the island, naturally, began to photograph the spectacle, as to some it may have seemed like a movie set (perhaps influenced by the tv series “The Island”), while the locals were amazed at the strange and certainly unprecedented event that was taking place.
The work had begun the previous day with the erection of a large tent, with a semi-permanent structure of approximately 200 square meters, with stakes driven into the island and with the transportation of all the necessary equipment, namely chairs, tables, tableware, tablecloths, catering utensils, etc.,” the article points out.
“And all this on an archaeological site declared for almost fifty years, for which systematic efforts are supposedly being made to have it included in the UNESCO list of monuments.
As explicitly stated in the Government Gazette declaring the archaeological site (Government Gazette 699/B/26-5-1976), the declaration concerns the entire island (ed., therefore also the point outside the castle where the reception took place) and even includes the nearby peninsula of Kolokytha. Even earlier, already in 1970, with another Government Gazette, Spinalonga has been declared protected as a place of natural beauty (Government Gazette 666/B/23-9-1970)
Short history of the island
The islet of Spinalonga is located in the Prefecture of Lasithi opposite the area of Elounda, a place that has linked its history with the isolation of leprosy patients.
With the establishment of the Cretan State (1898–1913) and in the spirit of the modern state, which imposed the isolation of patients from the “healthy” population, it was decided in 1903 to compulsory confine all lepers of Crete to the islet of Spinalonga. The choice of this specific location was based on the existence of abandoned Ottoman houses, but also on the feasibility of clearing the area of the remaining Muslim population.
The first patients were transferred to Spinalonga in 1904. Until 1913, living conditions were extremely difficult: inadequate food, lack of housing and medical care, as well as complete social isolation.
After the unification of Crete with Greece in 1913, patients from the rest of the country began to be transferred to the Leprosy Hospital of Spinalonga. In 1925, Dr. Emmanuel Grammatikakis took over as director of the Leprosy Hospital, while in 1927 Spinalonga was visited by the French Nobel Prize-winning doctor Charles Nicolle, an indication of the international interest in the institution and its importance in the fight against leprosy.
The substantial improvement of living conditions in Spinalonga began when the patients themselves founded the “Spinalonga Patients’ Brotherhood of Saint Panteleimon”. A leading role in this movement was played by the Athens Law School student, Epaminondas Remoundakis, who arrived on the island in 1936 as a patient.
In the period 1937–1939, new dormitories were built, improving the accommodation of the patients.
The efforts were interrupted by the outbreak of World War II. During the Occupation, living conditions deteriorated dramatically: deaths from malnutrition occurred and several patients attempted to swim to land to find food. During the Italian-German Occupation, no Italian or German soldiers entered the island, which allowed the operation of illegal radios. The director of the Leper Home, Doctor Emmanuel Grammatikakis, copied news from London and Cairo and distributed them to the patients as bulletins.
In the late 1940s and early 1950s, improvements were made to the infrastructure, but not to medical care. Although the treatment for leprosy had already been discovered in 1941 (promine), it was only applied in Spinalonga in 1948, with spectacular results.
Since 1952, the Greek state has been planning the gradual abolition of leprosy hospitals and the creation of a central hospital in Athens. The delay in implementing these measures causes strong reactions: in 1953, patients go on hunger strike. In 1955, a decree is passed ending compulsory confinement, but the operation of the Leprosy Hospital continues temporarily, as it financially supports the wider area of Mirabello.
The gradual evacuation of the island begins in 1956. In 1957, the last thirty or so patients are transferred to the Anti-Leprosy Station of the Agia Varvara Infectious Diseases Hospital in Athens and the Spinalonga Leprosy Hospital is permanently closed.
About the Author
