Στις 11 Νοεμβρίου 1990 φεύγει από τη ζωή ο ποιητής της Ρωμιοσύνης, Γιάννης Ρίτσος, αφήνοντας πίσω του ένα μεγάλο λογοτεχνικό κενό αλλά και μία τεράστια πνευματική παρακαταθήκη στην ελληνική και παγκόσμια λογοτεχνία.
“Χρονολογία της γέννησής μου πιθανόν το 903 π.Χ. Εξίσου πιθανόν το 903 μ.Χ. Εσπούδασα ιστορία του παρελθόντος και του μέλλοντος, στη σύγχρονη σχολή του Αγώνα. Επάγγελμα μου: λόγια και λόγια. Τί να έκανα. Ρακοσυλλέκτη με είπαν», απαγγέλλει ο ποιητής από το ποίημα του Στοιχεία Ταυτότητος. Βέβαια ο Ρίτσος γεννήθηκε στη Μονεμβασία την Πρωτομαγιά του 1909. Καρμικός μήνας στη ζωή του ποιητή, καθώς 33 χρόνια αργότερα, θα γράψει ένα ποίημα που θα τον καθιερώσει ακόμη περισσότερο.
Τα παιδικά του χρόνια είναι ανέμελα στη Μονεμβασιά, το σχολείο του προκαλούσε “αναφυλαξία” και ίσως για αυτό ήταν κακός μαθητής. Προτιμούσε να παίζει στη φύση παρά να κάθεται στο θρανίο.
Μαζί με την αγαπημένη του αδερφή Λούλα θα μετοικήσουν στην Αθήνα το 1925. Το 1927 ο Ρίτσος θα εισαχθεί στο νοσοκομείο Σωτηρία λόγω φυματίωσης και θα καταλήξει μετά από 3 χρόνια, λόγω έλλειψης χρημάτων, στο Άσυλο Φυματικών Καψαλώνας. Μέσα σε αυτή την πολύχρονη νοσηλεία θα ολοκληρώσει τις ποιητικές συλλογές του Τρακτέρ και Πυραμίδες.
Αργότερα στη ζωή του ως μέλος του ΚΚΕ θα έρθουν οι συλλήψεις και τα “ταξίδια” σε Γυάρο, Λέρο, Μακρόνησο.
Ρίτσος – “Πως γράφω; Δεν ξέρω κι γω πώς γράφω. Απλώς γράφω γιατί δεν μπορώ να μην γράφω”
Η πνευματική κληρονομιά που μας άφησε ο Γιάννης Ρίτσος αποτελείται από εκατό ποιητικές συλλογές και συνθέσεις, εννέα πεζογραφήματα, τέσσερα θεατρικά, μεταφράσεις, μελέτες συγγραφέων κα. Η Ρωμιοσύνη, η Σονάτα του Σεληνόφωτος, ο Επιτάφιος, ο Αποχαιρετισμός αποτελούν ένα μέρος από τα σημαντικότερα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου.
Ο Ρίτσος θα πει σε μία συνέντευξη για την ποίηση:
“Πως γράφω; Δεν ξέρω κι γω πώς γράφω. Απλώς γράφω γιατί δεν μπορώ να μην γράφω. Θυμάστε τί είπε ο Ρίλκε σε ένα νέο μαθητή, που του έθεσε υπό την κρίση του τα γραπτά του. Τον ρώτησε “Δάσκαλε δείτε τα γραπτά μου και πείτε μου αν αξίζει τον κόπο να συνεχίσω”. Κι ο Ρίλκε του απάντησε: “Ρώτησε τον εαυτό σου αν δεν γράψεις θα πεθάνεις; Και τότε να αρχίσεις να γράφεις, χωρίς να ρωτάς κανένα”. Έτσι λοιπόν, η γραφή της ποίησης δεν είναι ένα πάρεργο, ένα χόμπι. Είναι μία βαθύτατη αναγκαιότητα, κι όχι προσωπική, αλλά καθολική αναγκαιότητα, δηλαδή όλων των ανθρώπων. Είναι η ανάγκη της επαφής, της επικοινωνίας, της μετάδοσης μιας βαθύτατης εμπειρίας και της δημιουργίας ενός πλατύτατου κλίματος αδερφοσύνης, πέρα από τις διαφορές πολιτικές, παραδοσιακές, ιδεολογικές, θρησκευτικές, φυλετικές. Επίσης είναι εκείνη που παραμερίζει εκείνα τα στοιχεία που χωρίζει τους ανθρώπους, ανακαλύπτει και αναδεικνύει αυτά τα στοιχεία που τους ενώνουν. Για αυτό και η λειτουργία της έχει μία εξαιρετικά μεγάλη κοινωνική σημασία. Όπως έχουν πει μεγάλοι αισθητικοί, οι ποιητές είναι οι οργανωτές του κοινωνικού συναισθήματος”.
Οι ποιητικές συνθέσεις του μπορούν να χαρακτηριστούν ως ένα ιστορικό χρονογράφημα, όπου καταγράφει όχι μόνο ως παρατηρητής αλλά και ως πρωταγωνιστής, την σκληρή εικόνα της Κατοχής, του Εμφυλίου, της Δικτατορίας κα. Για αυτό και είναι βαθιά πολιτικοποιημένος.
Όμως το έργο του Ρίτσου δεν αφορά μόνο την πολιτική. Ο αναγνώστης έρχεται κοντά και με τις οικογενειακές μνήμες που στιγμάτισαν τη ζωή του ποιητή. Στο Τραγούδι της αδερφής μου ο Γιάννης Ρίτσος καταγράφει τον πόνο που νιώθει για την κλονισμένη ψυχική υγεία της αδερφής του, Λούλας. Ένας αποτυχημένος και κακοποιητικός γάμος, ο θάνατος του αδερφού τους, η περιπέτεια της υγείας του αγαπημένου της Ρίτσου, ο εγκλεισμός του πατέρα τους στο Δαφνί το 1934, ο εγκλεισμός της ίδιας στο Δαφνί το 1937 – όπου λέγεται ότι η Λούλα είδε τη σωρό του πατέρα της να μεταφέρεται από το θάλαμο – επηρέασαν ανεπιστρεπτί τον ευαίσθητο ψυχισμό της Λούλας Ρίτσου.
Απόσπασμα από το ποίημα Το τραγούδι της αδερφής μου:
“Όμως εγώ,
αδελφή μου, αγρυπνώ
μετρώντας τους παλμούς
και την ανάσα σου.
Στυλώνομαι, πύργος νυχτός,
Μες την ακατανόητη βοή
των διασταυρουμένων κεραυνών
κι αγγίζω αδίστακτος τα ξίφη.
Οι αψίδες του φωτός κατέρρευσαν
κάτω απ’ τα βλέφαρα σου.
Τίποτ’ άλλο δε ζει
έξω απ’ τον πένθιμο κύκλο
που χαράζουν στην πλάση τα μάτια σου“.
Η τραγική εικόνα που ενέπνευσε τον “Επιτάφιο”
Τον Μάη του 1936, η απεργία των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη θα μετατραπεί σε λαϊκή εξέγερση με 12 νεκρούς και πάνω από 300 τραυματίες.
Η εικόνα της τραγικής μητέρας που σπαράζει πάνω από τον σκοτωμένο γιο της, Τάσο Τούση, στην ματωμένη άσφαλτο των οδών Βενιζέλου με Εγνατία, θα αποτελέσει την αφορμή για τον Γιάννη Ρίτσο να γράψει το ποίημα “Επιτάφιος”.
“Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου,
πουλάκι της φτωχειάς αυλής, ανθέ της ερημιάς μου,
Πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω
και δε σαλεύεις, δε γροικάς τα που πικρά σου λέω;
Γιόκα μου, εσύ που γιάτρευες κάθε παράπονό μου,
που μάντευες τί πέρναγε κάτου απ’ το τσίνορό μου,
Τώρα δε με παρηγοράς και δε μου βγάζεις άχνα
και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα σπλάχνα;”
Το ποίημα θα δημοσιευθεί στις 8 Ιουνίου 1936, από το εκδοτικό του Ριζοσπάστη και θα κυκλοφορήσει σε 10.000 αντίτυπα. Το βιβλίο θα απαγορευτεί λόγω του καθεστώτος και τα 200 τελευταία αντίτυπα θα καούν – μαζί με άλλα βιβλία – μπροστά στις στήλες του Ολυμπίου Οδός στην Αθήνα, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Ρίτσος. Είκοσι χρόνια αργότερα θα γίνει η δεύτερη έκδοση του Επιταφίου και το 1958 θα μελοποιηθεί από τον Μίκη Θεοδωράκη.
Νέα Θεσσαλονίκη, Παρίσι και Ελληνική Διασπορά – Όλες οι Εξελίξεις
Στο ThesNewsline συγκεντρώνουμε καθημερινά τα πιο σημαντικά νέα Θεσσαλονίκη, Παρίσι και Ελληνική Διασπορά. Στόχος μας είναι να παρέχουμε έγκυρη ενημέρωση για την Ελλάδα, την ομογένεια και τα γεγονότα που επηρεάζουν τους Έλληνες σε κάθε γωνιά του κόσμου.
Νέα Θεσσαλονίκη σήμερα
Η Θεσσαλονίκη παραμένει στο επίκεντρο με πολιτικές εξελίξεις, πολιτιστικά δρώμενα και τοπικές ειδήσεις που αφορούν τους κατοίκους της πόλης. Από την οικονομία και την υγεία μέχρι την πολιτική και την κοινωνία, καλύπτουμε κάθε πτυχή που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών.
Ειδήσεις από το Παρίσι
Το Παρίσι αποτελεί σημαντικό σημείο αναφοράς για την ελληνική κοινότητα της Γαλλίας. Μεταφέρουμε όλες τις ειδήσεις που σχετίζονται με τον ελληνισμό στην πόλη του φωτός – από πολιτιστικές εκδηλώσεις μέχρι τις φωνές των ανθρώπων της ομογένειας που διαπρέπουν στο εξωτερικό.
Νέα για την Ελληνική Διασπορά
Η Ελληνική Διασπορά παραμένει ενεργή και δυναμική, με χιλιάδες Έλληνες να δραστηριοποιούνται σε Ευρώπη, Αμερική, Αυστραλία και πέρα από αυτές. Μέσα από τις σελίδες μας, θα βρείτε ρεπορτάζ για τις δράσεις, τα επιτεύγματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ομογένεια. Ο πολιτισμός αποτελεί βασικό δεσμό ανάμεσα στους Έλληνες εντός και εκτός συνόρων. Παρακολουθούμε στενά κάθε πρωτοβουλία που αναδεικνύει την ελληνική ταυτότητα παγκοσμίως.
About the Author
