Μια βόλτα στους ιστορικούς κήπους του Tuileries στο Παρίσι, μας οδηγεί στη διεθνή διοργάνωση PAD Paris Design 2026, τον απόλυτο προορισμό για συλλέκτες και όσους αγαπούν το design και τις διακοσμητικές τέχνες (8 με 12 Απριλίου).
Η PAD Paris Design φέρνει στο προσκήνιο τη σύγχρονη έκφραση των διακοσμητικών τεχνών και των δημιουργών, αποτελώντας πλέον ένα καθιερωμένο σημείο συνάντησης της διεθνούς σκηνής. Φέτος, ανάμεσα στις περισσότερες από 70 γκαλερί, ξεχωρίζει η συμμετοχή της Stefanidou Tsoukala Gallery, η οποία παρουσιάζει την ατομική έκθεση της Μαρίτσας Τραυλού με τίτλο «Material – Color – Light».
Η Μαρίτσα Τραυλού είναι η μόνη Ελληνίδα καλλιτέχνις που συμμετέχει στην PAD Paris 2026. Λίγες ώρες μόνο μετά την επίσημη έναρξη της έκθεσης, μίλησε στη Χαρά Αγριδιώτη του thesnewsline.com και μοιράστηκε το προσωπικό της ταξίδι μνήμης και δημιουργίας μέσα από την πορσελάνη. Από τις πρώτες εικόνες της παιδικής της ηλικίας δίπλα στη θάλασσα – όπου η φύση αποτυπώθηκε βαθιά μέσα της – κατάφερε να μετατρέψει αυτές τις ζωντανές μνήμες σε τέχνη. Μέσα από τη δουλειά της, μεταφέρει στο Παρίσι μια βιωματική έκφραση της ελληνικής φύσης και αισθητικής, συμμετέχοντας σε μια διοργάνωση που αποτελεί σημείο αναφοράς για το collectible design, με έμφαση στην αισθητική, την ποιότητα και την «τέχνη του ευ ζειν».
Έχετε πει πολλές φορές ότι «όλα τα έργα σας είναι οι αναμνήσεις σας», ειδικά από τα παιδικά σας χρόνια κοντά στη θάλασσα. Ποια είναι η πιο ζωντανή ανάμνηση που ακόμα και σήμερα καθορίζει τη θεματολογία σας με τα ψάρια, τις λιβελούλες και τις οργανικές φόρμες, και πώς μετατρέπεται αυτή η μνήμη σε πορσελάνη;
Η φύση. Από μικρή ηλικία η φύση και κυρίως η θάλασσα ήταν πάντα η μεγάλη μου αγάπη. Μεγάλωσα με έναν πατέρα μικρασιάτη, από τη Σμύρνη, που είχε βαθιά γνώση της ελληνικής γλώσσας και της μουσικής. Έτσι, από πολύ μικρή ξεκίνησα μαθήματα ακορντεόν, αλλά παράλληλα έπαιρνα και μαθήματα ζωγραφικής με αλληλογραφία. Αργότερα μπήκα σε σχολές ζωγραφικής, είχα μοντέλα, γνώρισα άλλους καλλιτέχνες και ζωγράφιζα συνέχεια.
Πριν από περίπου 35 χρόνια, έπιασα στα χέρια μου πηλό και κατάλαβα αμέσως ότι αυτό ήταν το υλικό μου. Επειδή όμως θέλω πάντα να μαθαίνω σωστά αυτό που κάνω, όποτε ταξίδευα στο εξωτερικό –τότε δεν υπήρχε ίντερνετ– αγόραζα βιβλία και μελετούσα. Ανακάλυψα ότι η υψηλή θερμοκρασία ψησίματος ταιριάζει καλύτερα στον τρόπο που δουλεύω, και έτσι ξεκίνησα με πορσελάνη. Η πρώτη μου πορσελάνη ήρθε από την Ισπανία, με μόλις τρία-τέσσερα χρώματα. Με πολύ «θράσος», για τον γάμο της κόρης μου έφτιαξα σχεδόν χίλιες μπομπονιέρες στο χέρι, στον τροχό. Ήταν άσπρες, και πάνω σε κάθε μία, έβαζα από ένα μικρό ζωάκι από το κτήμα μας στην εξοχή: λιβελούλες, βατραχάκια… Ήταν όλα εμπνευσμένα από τη φύση!
Ιδιαίτερα η θάλασσα παραμένει η μεγαλύτερη πηγή έμπνευσής μου. Κολυμπάω από παιδί, κολυμπάω ακόμα και σήμερα και συχνά φωτογραφίζω κάτω από το νερό τα ψάρια της Ελλάδας μας: γύλους, μπαρμπούνια, σαρδέλες… Όλα αυτά τα πολύχρωμα, οργανικά σχήματα θέλω να τα φέρω στην καθημερινότητά μας, να γίνουν μέρος της ζωής μας. Με τον καιρό, ψάχνοντας πορσελάνη με μεγαλύτερη διαφάνεια, βρήκα την αγγλική πορσελάνη που χρησιμοποιώ μέχρι σήμερα. Έρχεται σε μεγάλες ποσότητες – δύο τόνους κάθε φορά – μαζί με τις σκόνες χρωμάτων από την Κίνα μέσω Κωνσταντινούπολης. Δεν παίρνω 100 γραμμάρια όπως οι περισσότεροι καλλιτέχνες· παίρνω 50 κιλά, γιατί δουλεύω σε μεγάλη κλίμακα. Τα χρώματα αυτά είναι ειδικά για υψηλή θερμοκρασία και διαφέρουν πολύ από αυτά που χρησιμοποιούνται σε χαμηλότερες θερμοκρασίες.
Στο εργαστήριο έχω εκατοντάδες βάζα με έτοιμη, χρωματισμένη πορσελάνη. Φτιάχνω πρώτα το σχέδιο όπως το οραματίζομαι και μετά χτίζω πάνω του. Τα καλούπια είναι το επόμενο βήμα. Όλη αυτή η διαδικασία είναι ένα συνεχές ταξίδι: η σκέψη γίνεται ύλη, και η ύλη προχωράει ακόμα πιο πέρα. Πάντα με οδηγό τη φύση, τη θάλασσα και τις αναμνήσεις μου.
Στα νέα έργα που παρουσιάζετε φέτος εδώ στην PAD Paris γράψατε ότι υπάρχουν λεπτές αναφορές «subtle echoes» στις κεραμικές του Πικάσο. Πώς προέκυψε αυτή η σύνδεση και πώς διαφοροποιείται η δική σας προσέγγιση από την δική του;
Δεν μπορώ να πω ότι υπάρχει άμεση επιρροή, γιατί δεν θέλω σε καμία περίπτωση να προσβάλω τον μεγάλο Πικάσο. Όμως ναι, υπάρχουν λεπτές αναφορές, «subtle echoes», όπως γράφτηκε για τα νέα μου έργα. Δεν πρόκειται για άμεση επιρροή, αλλά για έναν φυσικό διάλογο που γεννήθηκε μέσα από χρόνια μελέτης και παρατήρησης.
Από το 1983 παρακολουθώ στενά την τέχνη, δεν έχω χάσει σχεδόν καμία biennale και έχω δει πολλές εξελίξεις. Ο Πικάσο μετέφερε τη ζωγραφική του στον χώρο της κεραμικής, συνεργαζόμενος με εργαστήρια κεραμιστών, κυρίως σε χαμηλές θερμοκρασίες. Ήταν περισσότερο μια ζωγραφική πάνω σε κεραμικό αντικείμενο.
Εγώ, από την άλλη, δουλεύω με πορσελάνη σε πολύ υψηλή θερμοκρασία, πάνω από 1250°C, χρωματίζοντας ολόκληρη τη μάζα. Θέλησα να κάνω κάτι πιο αυθαίρετο, πιο ελεύθερο, πιο γλυπτικό ίσως – κάτι πιο δικό μου.
Αυτή η σύνδεση προέκυψε φυσικά από τα πολλά χρόνια που ταξιδεύαμε για δουλειά. Το πρώτο πράγμα που έκανα όπου κι αν πήγαινα –Βαρκελώνη, Παρίσι, Λονδίνο– ήταν να επισκέπτομαι τα μουσεία αφιερώνοντας ατελείωτο χρόνο και να μελετώ την κεραμική ως μορφή τέχνης. Εκεί, βλέποντας την πορεία του Πικάσο και άλλων μεγάλων, σκέφτηκα πώς μπορώ να προχωρήσω παρακάτω με το δικό μου υλικό και τη δική μου τεχνική.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζετε όταν συλλαμβάνετε νοητά ένα νέο έργο και ποια στιγμή της δημιουργίας – από το ανακάτεμα των χρωμάτων μέχρι το άνοιγμα του κλιβάνου – σας δίνει τη μεγαλύτερη συγκίνηση ή ικανοποίηση;
Ναι, έχετε δίκιο σε αυτό που ρωτάτε. Η ύλη είναι εξαιρετικά απαιτητική, γι’ αυτό έχω εκπαιδεύσει ανθρώπους που μπορούν να τη φτιάχνουν μαζί μου.
Η μεγαλύτερη πρόκληση όταν συλλαμβάνω νοητά ένα νέο έργο είναι να προβλέψω πώς θα συμπεριφερθεί το χρώμα μέσα στην πορσελάνη κατά την όπτηση. Δεν είναι σαν τη ζωγραφική, όπου ελέγχεις πλήρως το αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, το κόκκινο δεν είναι ένα απλό κόκκινο· μπορεί να έχει μέσα 4-5 διαφορετικές αποχρώσεις κόκκινου, ενώ το κίτρινο και το πορτοκαλί αναμειγνύονται με δική τους ιδιαίτερη λογική. Γι’ αυτό, από την αρχή σκέφτομαι πώς θα είναι το χρώμα μέσα στο καλούπι, πώς θα κινηθεί και πώς θα εξελιχθεί.
Η διαδικασία είναι πολύ συγκεκριμένη: υγροποιούμε την πορσελάνη, ζυγίζουμε τα χρώματα με ζυγαριά χρυσοχόου και κάνουμε πάντα δείγματα, γιατί τα χρώματα στη υψηλή θερμοκρασία συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά. Η πορσελάνη ψήνεται δύο φορές – πρώτα στους 800 βαθμούς (μπισκουί), όπου τα χρώματα είναι ακόμα άσπρα και δεν φαίνονται, και μετά στο δεύτερο ψήσιμο στους 1280 βαθμούς. Για να μην παραμορφωθεί το έργο σε αυτούς τους υψηλούς βαθμούς, φτιάχνουμε από κάτω ένα “κρεβάτι” από πηλό υψηλής θερμοκρασίας με αλουμίνα και σπονδυλιές. Επιπλέον, όταν φτιάχνουμε πιάτα, χρησιμοποιούμε πρέσα που ασκεί πίεση 45 τόνων, γιατί η πορσελάνη έχει πολύ λεπτά σωματίδια και συμπεριφέρεται σαν υγρό κάτω από τόσο μεγάλη δύναμη.
Η στιγμή που μου δίνει τη μεγαλύτερη συγκίνηση είναι όταν ανοίγω τον κλίβανο μετά το δεύτερο ψήσιμο. Μετά από μισή μέρα ανόδου θερμοκρασίας και δύο ολόκληρες μέρες αργής ψύξης, εκείνη η στιγμή της αποκάλυψης…που κάνουμε και 100 Σταυρούς… είναι μοναδική! Βλέπω επιτέλους πώς “έζησε” το χρώμα μέσα στο υλικό, πώς κινήθηκε, πού δημιούργησε νέες αποχρώσεις και πώς τελικά γεννήθηκε το έργο.
Και ξέρετε, πολλές φορές τα απρόσμενα – μια ρωγμή, μια απρόβλεπτη χρωματική μετάλλαξη – δεν τα απορρίπτουμε όλα. Πολλά τα αγκαλιάζουμε. Λειτουργούμε λίγο σαν τους Ιάπωνες: ένας καλλιτέχνης μπορεί να πάρει ένα κομμάτι με ρωγμή, να βάλει ασήμι ή χρυσό (kintsugi) και να το μετατρέψει σε ακόμα πιο πολύτιμο έργο, υπογραμμίζοντας ακριβώς αυτή τη ρωγμή. Είναι η ομορφιά του χειροποίητου – η αξία του βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την ανθρώπινη, ζωντανή διαδικασία.
Φέτος η Stefanidou Tsoukala Gallery παρουσιάζει την ατομική σας έκθεση στην PAD Paris με τίτλο «Material – Color – Light» στο Booth 18. Τι ακριβώς θέλετε να μεταδώσετε μέσα από αυτή την τριάδα (Υλικό – Χρώμα – Φως) στο διεθνές κοινό του Παρισιού;
Μέσα από την τριάδα «Υλικό – Χρώμα – Φως» θέλω να δείξω ότι η πορσελάνη δεν είναι απλώς ένα υλικό, αλλά ένα ζωντανό, διαπνέον σώμα που κρατάει και εκπέμπει φως. Το Υλικό είναι η αγγλική πορσελάνη με τη χαρακτηριστική της διαφάνεια. Το Χρώμα είναι η κίνηση μέσα στη μάζα: όσο πιο ανοιχτό είναι, τόσο περισσότερο αφήνει το φως να περάσει μέσα του, ενώ όσο πιο σκούρο γίνεται, τόσο περισσότερο το χάνει. Γι’ αυτό το μαύρο είναι ιδιαίτερα δύσκολο και χρησιμοποιούμε πορσελάνη από τη Λιμόζ της Γαλλίας μόνο γι’ αυτό το χρώμα.
Το Φως είναι το πιο σημαντικό στοιχείο. Θέλω να μεταφέρω στο Παρίσι το ελληνικό φως – αυτό που ζω όντας μέσα στη φύση, μισή εβδομάδα στο βουνό και μισή στη θάλασσα. Το φως της θάλασσας είναι τελείως διαφορετικό, πιο ανοιχτό και πιο ζωντανό. Πιστεύω ότι η θάλασσα ανοίγει τους ορίζοντες πολύ περισσότερο από το βουνό. Υπάρχουν στιγμές που πέφτει ο ήλιος μέσα από τα σύννεφα και δημιουργεί μπροστά μου έναν ολόκληρο πίνακα! Δεν χρειάζεται να βγάλω φωτογραφία· απλώς το κρατάω μέσα μου και το μετατρέπω σε χρώμα και φως μέσα στην πορσελάνη. Αυτό ακριβώς θέλω να νιώσει και το κοινό του Παρισιού: ότι κρατάει στα χέρια του ένα κομμάτι από το ελληνικό φως, παγιδευμένο μέσα σε ένα ζωντανό υλικό.
Είναι ένα «ταξίδι» που το κάνω με μεγάλη χαρά μαζί με τον συνεργάτη μου, τον Φώτη Λύκο, με τον οποίο γνωριστήκαμε πριν 33 χρόνια στη σχολή κεραμικής. Μαζί δουλεύουμε με την ίδια όρεξη και προσοχή στη λεπτομέρεια.
Ταυτόχρονα, είναι ένα ταξίδι ζωής. Όταν στη ζωή σου βρίσκεσαι ξαφνικά μόνος σου – όταν χάνεις τον σύντροφό σου, με τον οποίο γνωριζόσασταν από παιδιά – το εργαστήριο και η δουλειά σε κάνουν δυνατό. Γίνονται το καταφύγιό σου!
About the Author
