Στις 28 Απριλίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκανε ένα ιστορικό βήμα για την προστασία των γυναικών και των θυμάτων σεξουαλικής βίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με ισχυρή πλειοψηφία (447 ψήφοι υπέρ, 160 κατά και 43 αποχές), οι ευρωβουλευτές υιοθέτησαν ψήφισμα που καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει κοινή νομοθεσία, η οποία θα ορίζει τον βιασμό με βάση την απουσία ελεύθερης και σαφούς συναίνεσης. Η αρχή «Μόνο το ναι σημαίνει ναι» γίνεται πλέον το κεντρικό μήνυμα για μια ενιαία προσέγγιση σε όλη την Ευρώπη.
Τι αλλάζει με την απόφαση αυτή;
Μέχρι σήμερα, ο ορισμός του βιασμού διέφερε σημαντικά από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένα κράτη-μέλη, ο βιασμός οριζόταν κυρίως με βάση τη βία ή την αντίσταση του θύματος («no means no»). Αυτό άφηνε πολλά θύματα χωρίς προστασία, καθώς σε πολλές περιπτώσεις –λόγω φόβου, σοκ ή «παγωμένης» αντίδρασης (freeze response)– δεν υπήρχε φυσική αντίσταση ή φωνή «όχι». Η νέα προσέγγιση μετατοπίζει το βάρος: σεξουαλική πράξη χωρίς ελεύθερη, ενημερωμένη και ανακλητή συναίνεση ισούται με βιασμό.
Σύμφωνα με το ψήφισμα: Η σιωπή, η έλλειψη αντίστασης ή η απουσία «όχι» δεν συνιστούν συναίνεση.
Προηγούμενη σχέση, προηγούμενη συναίνεση ή παρελθοντική σεξουαλική συμπεριφορά δεν δικαιολογούν καμία πράξη χωρίς νέα, σαφή συναίνεση.
Η συναίνεση πρέπει να είναι σαφής, εθελούσια και ανά πάσα στιγμή ανακλητή. Αν αποσυρθεί, οποιαδήποτε συνέχεια είναι βιασμός.
Η εισηγήτρια Evin Incir (Σοσιαλιστές, Σουηδία) τόνισε: «Είναι ηθικά και νομικά απαράδεκτο οι γυναίκες να μην προστατεύονται σε ολόκληρη την ΕΕ από νόμους με την αρχή ‘μόνο το ναι σημαίνει ναι’».
Γιατί είναι σημαντική αυτή η αλλαγή;
Η σεξουαλική βία παραμένει ένα από τα πιο διαδεδομένα εγκλήματα στην Ευρώπη. Στατιστικά, σχεδόν μία στις πέντε γυναίκες έχει υποστεί σεξουαλική βία. Η παλαιότερη προσέγγιση «no means no» έβαζε συχνά το βάρος απόδειξης στο θύμα να δείξει ότι αντιστάθηκε, κάτι που αγνοούσε τις ψυχολογικές αντιδράσεις του τραύματος. Η νέα προσέγγιση είναι προσανατολισμένη στο θύμα και ευθυγραμμίζεται με το Διεθνές Πρότυπο της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης (την οποία έχει κυρώσει η ΕΕ).
Πολλές χώρες έχουν ήδη υιοθετήσει παρόμοιους νόμους: Ισπανία (από το 2022), Σουηδία, Ιρλανδία, Βέλγιο, Ελλάδα και άλλες. Από το 2023, προστέθηκαν η Γαλλία, Φινλανδία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία. Το ψήφισμα στοχεύει να γεφυρώσει τις διαφορές και να δημιουργήσει ενιαίο νομικό πλαίσιο.
Επόμενα βήματα και προκλήσεις
Το ψήφισμα δεν είναι ακόμα δεσμευτικός νόμος. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταθέσει πρόταση οδηγίας, την οποία θα πρέπει να εγκρίνουν το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Στο παρελθόν υπήρξαν αντιστάσεις από ορισμένα κράτη-μέλη που αμφισβήτησαν την αρμοδιότητα της ΕΕ στο ποινικό δίκαιο. Ωστόσο, η αυξανόμενη στήριξη δείχνει ότι η συγκυρία είναι ώριμη.Επιπλέον, το Κοινοβούλιο ζητά υποχρεωτική εκπαίδευση για δικαστές, αστυνομικούς και επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με θύματα, καθώς και καλύτερη προστασία και υποστήριξη για τα θύματα.
About the Author
