Κάνε κλικ και δες περισσότερο thesnewsline.com στην αναζήτηση της Google
Το 2ο Διεθνές Συνέδριο για το Θέατρο του Ελληνισμού της Διασποράς πραγματοποιείται στο Παρίσι, στο Ελληνικό Σπίτι (Maison de la Grèce) από τις 15 έως τις 17 Οκτωβρίου 2026, με θέμα «Δραματουργικές γραφές και παραστασιακές πρακτικές στην ελληνική Διασπορά τη νεότερη και σύγχρονη περίοδο». Έρχεται σε συνέχεια του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου, που είχε πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες το 2023.
Στην καρδιά της Ευρώπης συγκεντρώνονται 63 ομιλητές και ομιλήτριες από 25 πανεπιστήμια και φορείς —ερευνητές, ακαδημαϊκοί και καλλιτέχνες— για να εξετάσουν τις δραματουργικές εκφάνσεις και τις παραστασιακές μορφές του θεάτρου των Ελλήνων της Διασποράς, από τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Σε 13 συνεδρίες και στρογγυλές τράπεζες θα συζητηθούν, μεταξύ άλλων, ο χώρος, η κοινότητα και η ταυτότητα στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, η σχέση του ευρωπαϊκού κοσμοπολιτισμού με τις ιστορικές κοινότητες του Ελληνισμού, ο ρόλος του θεάτρου στις ιδεολογικές συγκρούσεις και στην πολιτιστική διπλωματία, η γλώσσα, η μετάφραση και οι μετα-εθνικές δραματουργικές φόρμες, καθώς και ο λαϊκός πολιτισμός, η μνήμη και οι παραδοσιακές μορφές επιτέλεσης πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Εν όψει του 2ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Θέατρο του Ελληνισμού της Διασποράς, που θα πραγματοποιηθεί στο Ελληνικό Σπίτι στο Παρίσι, σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και γαλλικά πανεπιστήμια, η Κατερίνα Διακουμοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ και μέλος της επιστημονικής επιτροπής, και η Θάλεια Μπουσιοπούλου, ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ και μέλος της οργανωτικής επιτροπής, απάντησαν στις ερωτήσεις της δημοσιογράφου Χαράς Αγριδιώτη για τον χαρακτήρα της επερχόμενης διοργάνωσης, την εξέλιξη της έρευνας γύρω από τη διασπορά και τα ανοιχτά ερωτήματα που φιλοδοξεί να αφήσει το συνέδριο.
Στις Βρυξέλλες το συνέδριο τίμησε τις ελληνικές θεατρικές ομάδες της πόλης. Τι χαρακτήρα έχει το συνέδριο στο Παρίσι και πώς σχετίζεται με τη Maison de la Grèce και τα τρία γαλλικά πανεπιστήμια που συνδιοργανώνουν;
Το 2ο Διεθνές Συνέδριο για το Θέατρο του Ελληνισμού της Διασποράς στο Παρίσι δεν αποτελεί μόνο μια ακαδημαϊκή συνάντηση υψηλού επιπέδου, αλλά και μια ουσιαστική δράση εξωστρέφειας και πολιτιστικής διπλωματίας. Η διοργάνωσή του στη Maison de la Grèce αντικατοπτρίζει τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζει η ελληνική κοινότητα στο Παρίσι, η οποία συνιστά την ψυχή του εγχειρήματος και απαραίτητο αρωγό για τη διεξαγωγή του. Μέσα από τη σύμπραξη κορυφαίων ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, όπως το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τα πανεπιστήμια της Λίλ, του Στρασβούργου, του Μονπελιέ και την INALCO, καθώς και τα Ελληνικά Ιστορικά Αρχεία της Ανατολικής Μεσογείου, επιδιώκεται μια πολύπλευρη επιστημονική διείσδυση στη θεατρική δραστηριότητα των Ελλήνων της Διασποράς. Βασική επιδίωξη αυτού του θεσμού είναι να μεταφέρει τον ακαδημαϊκό διάλογο απευθείας στους κόλπους της ομογένειας: «Μιλάμε για τη Διασπορά, στη Διασπορά». Αντί για τη χρήση εικονικών πλατφορμών ή τη διοργάνωση συνεδρίων στην Αθήνα, η φυσική συγκέντρωση επιστημόνων από όλο τον κόσμο στην καρδιά του απόδημου ελληνισμού στοχεύει στην ενεργό αλληλεπίδραση με την ίδια την κοινότητα. Έτσι, το συνέδριο μετουσιώνεται σε έναν ζωντανό χώρο ανταλλαγής απόψεων, όπου η θεωρητική έρευνα συναντά το βίωμα και την πολιτιστική παραγωγή των δημιουργών.
Κα Μπουσιοπούλου, το 2023 εξετάσατε τη γενεαλογία της έννοιας «διασπορά». Πώς εξελίχθηκε η σκέψη σας ως το συνέδριο του Παρισιού;
Το 2023 στόχος μου ήταν κυρίως η διερεύνηση της γενεαλογίας της έννοιας της διασποράς και, μέσα από τη σκέψη του Édouard Glissant και ιδίως την οπτική του αρχιπελάγους, η προσέγγισή της ως πεδίου σχέσης, ανοιχτότητας και πολλαπλών ταυτοτήτων. Στη φετινή ανακοίνωση η διερεύνηση αυτή διανοίγεται στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και των σύγχρονων ροών ανθρώπων, κεφαλαίων, εικόνων και ιδεών, που αναδιαμορφώνουν τις έννοιες του τόπου, της ταυτότητας και του ανήκειν. Έτσι, έννοιες όπως η υβριδικότητα, η απεδαφικοποίηση ή ο νομαδισμός δεν εξετάζονται πλέον μόνο ως δυνατότητες υπέρβασης παλαιών ορίων, αλλά και ως φαινόμενα που μπορεί να εγγράφονται στους ίδιους τους μηχανισμούς της παγκοσμιοποιημένης αγοράς. Η προβληματική της διασποράς διευρύνεται επομένως προς το ερώτημα των όρων μέσα στους οποίους συγκροτούνται οι σύγχρονες ταυτότητες και, αναπόφευκτα, προς τις πολιτικές διαστάσεις αυτής της συγκρότησης.
Στην εισήγησή σας κα Μπουσιοπούλου, μιλάτε για τον ρόλο του θεάτρου μέσα στην προβληματική της διασποράς σήμερα. Τι θεωρείτε ότι δεν έχει ακόμη ειπωθεί για το θέατρο των Ελλήνων εκτός συνόρων;
Νομίζω ότι αξίζει να δούμε το θέατρο της διασποράς όχι μόνο ως θέατρο που παράγεται από Έλληνες εκτός συνόρων ή ως φορέα διατήρησης της μνήμης και της πολιτισμικής ταυτότητας. Το ίδιο το θέατρο έχει, κατά μία έννοια, μια διασπορική και υβριδική φύση: συγκροτείται μέσα από συναντήσεις διαφορετικών σωμάτων, γλωσσών, τόπων, παραδόσεων και αισθητικών, που κάθε φορά ανασυντίθενται στη σκηνή. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν αυτή η πολλαπλότητα αρκεί. Σε μια εποχή όπου η υβριδικότητα και η ρευστότητα μπορούν εύκολα να ενσωματωθούν στις κυρίαρχες δομές του παγκοσμιοποιημένου κόσμου, το θέατρο οφείλει να επαναδιεκδικήσει τον πολιτικό του ρόλο: όχι επιλέγοντας από τις ήδη διαθέσιμες δυνατότητες, που προσφέρονται άλλωστε αφειδώς, αλλά, όπως σημειώνει ο Badiou, δημιουργώντας μια νέα δυνατότητα ζωής και κόσμου.
Πόσο καλά καταγεγραμμένο είναι το θέατρο της Διασποράς; Πώς διασώζονται παραστάσεις και χειρόγραφα που δεν πέρασαν ποτέ από την Ελλάδα;
Η καταγραφή και μελέτη του θεάτρου της διασποράς συνιστά ένα πρωτοποριακό και δυναμικά αναπτυσσόμενο γνωστικό πεδίο στο πλαίσιο της θεατρολογικής έρευνας. Τα θεμέλια αυτού του σημαντικού επιστημονικού κλάδου τέθηκαν από την ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών, Χρ. Σταματοπούλου-Βασιλάκου, η οποία με το πρωτοπόρο έργο και τις εμπεριστατωμένες μελέτες της –ιδίως γύρω από τη θεατρική δραστηριότητα του ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης– χάραξε τον δρόμο για τη συστηματική προσέγγιση της ελληνικής θεατρικής δραστηριότητας εκτός των γεωγραφικών συνόρων της Ελλάδας. Η δυναμική αυτή εξελίχθηκε περαιτέρω μέσα από θεσμικές πρωτοβουλίες, όπως η επίσημη προκήρυξη ακαδημαϊκής θέσης για το νεοελληνικό θέατρο με έμφαση στο θέατρο της Διασποράς το 2020 στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ως κομβικά ορόσημα στην πορεία θεσμοθέτησης και δικτύωσης του πεδίου καταγράφονται η διοργάνωση του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Θέατρο του Ελληνισμού της Διασποράς στις Βρυξέλλες το 2023, καθώς και η άμεση αποτύπωση και διάχυση του επιστημονικού διαλόγου μέσα από την έκδοση του σχετικού συλλογικού τόμου από την Κάπα Εκδοτική.
Σε επίπεδο τεκμηρίωσης και αρχειακής διάσωσης, η έρευνα αντιμετωπίζει ιδιαιτερότητες, καθώς σπάνιες θεατρικές μαρτυρίες και χειρόγραφα που δεν διακινήθηκαν ποτέ εντός της ελληνικής επικράτειας διασώζονται συνήθως είτε μέσω ιδιωτικών δωρεών ομογενών προς επίσημα ελληνικά αρχεία –επιτυγχάνοντας έναν ουσιαστικό επαναπατρισμό πολιτιστικού υλικού– είτε φυλάσσονται σε τοπικές κοινοτικές οργανώσεις, σε βιβλιοθήκες, πανεπιστημιακά ιδρύματα και αρχεία της ομογένειας. Η διεύρυνση της πρόσβασης σε αυτές τις πηγές, σε συνδυασμό με την οργανωμένη ακαδημαϊκή συνεργασία, ενδυναμώνει τη βαθύτερη κατανόηση της πολιτιστικής μας ταυτότητας διεθνώς.
Στην Τελική Στρογγυλή Τράπεζα, θα γίνει ο απολογισμός. Ποιο συμπέρασμα ή ανοιχτό ερώτημα θα θέλατε να φύγει από το Παρίσι ως έναυσμα για το τρίτο συνέδριο;
Κατά την καταληκτική Στρογγυλή Τράπεζα, όπου και επιχειρείται ο απολογισμός των εργασιών του συνεδρίου, το βασικό ζητούμενο δεν είναι η εξαγωγή ενός προκατασκευασμένου πορίσματος, αλλά η διατύπωση μιας ώριμης ερευνητικής προοπτικής. Ως εκ τούτου, προτείνεται η ανάδειξη της επιτακτικής ανάγκης να εξεταστεί η θεατρική παραγωγή της διασποράς σε ευρύ χρονικό βάθος, χαρτογραφώντας ολιστικά τη μακρά διαδρομή της ομογενειακής δημιουργίας από τις απαρχές της έως τις σύγχρονες εκφάνσεις της εποχής μας.
Σε αυτό το πλαίσιο, ως καίριο ανοιχτό ερώτημα που τίθεται προς συζήτηση –λειτουργώντας παράλληλα ως το ιδανικό επιστημονικό έναυσμα για το επερχόμενο 3ο Διεθνές Συνέδριο– διατυπώνεται ο ακόλουθος προβληματισμός: Πώς η συστηματική εμβάθυνση στις μετα-εθνικές δραματουργικές μορφές και στις σύγχρονες παραστασιακές πρακτικές μπορεί να φωτίσει εκ νέου τις ευρωπαϊκές πολιτιστικές ταυτότητες; Και, παράλληλα, με ποιον τρόπο διασφαλίζεται η οργανική ενσωμάτωση της βιωματικής ιστορίας, της μνήμης και των αγώνων των καλλιτεχνών της ομογένειας στον ευρύτερο κορμό της διεθνούς ακαδημαϊκής έρευνας;
Το ανοιχτό αυτό ερώτημα αφήνει το συνέδριο στραμμένο ήδη στο επόμενο βήμα. Η εγκυρότητα και το κύρος του συνεδρίου θεμελιώνονται στη θεσμική σύμπραξη κορυφαίων ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και φορέων. Πρόκειται για μια επιστημονική συνάντηση η οποία συνδιοργανώνεται από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΠΠΣ, ΠΜΣ, Εργαστήριο Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Νεοελληνικού Θεάτρου του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών), το Πανεπιστήμιο της Lille (Faculté des langues, cultures et sociétés), το Πανεπιστήμιο του Strasbourg (Département d’études néo-helléniques), το Πανεπιστήμιο του Montpellier Paul-Valéry (Département de grec moderne και Ερευνητική Μονάδα ReSO – Recherches sur les Suds et les Orients), το Institut National des Langues et Civilisations Orientales (INALCO), τα Ελληνικά Ιστορικά Αρχεία της Ανατολικής Μεσογείου (ΕΛΙΑΜ/ELIAM) και την Ελληνική Κοινότητα Παρισιού και Περιχώρων – Communauté Hellénique de Paris et des Environs .
Επιστημονική Επιτροπή: Α. Αλτουβά, Γ. Βαρζελιώτη, Κ. Διακουμοπούλου, Γρ. Ιωαννίδης, Π. Μιχαλόπουλος, Γ. Πεφάνης, Χρ. Σταματοπούλου-Βασιλάκου (ΕΚΠΑ)· C. Bobas (Université de Lille)· A. Dalachanis (CNRS και ΕΛΙΑΜ/ELIAM)· G. Kostakiotis (INALCO)· I. Tsamadou-Jacoberger, M. Zerva (Université de Strasbourg)· M. Voga (Université de Montpellier Paul-Valéry).
Οργανωτική Επιτροπή: Θ. Μπουσιοπούλου, Νίκη Παπαηλιάκη, Α. Βουτζουράκη, Α. Βασιλοπούλου, Γ. Γιαννούλης.
Είσοδος ελεύθερη για το κοινό
Το πρόγραμμα του Συνεδρίου https://conferences.uoa.gr/eve
About the Author
