Με μεγάλη επιτυχία διοργανώθηκε την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026, στο Ελληνικό Σπίτι στο Παρίσι, η εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα των δικαιωμάτων των Γυναικών με θέμα «Μέλπω Λογοθέτη-Μερλιέ: μνήμη και ταυτότητα: Η συμβολή της στη ελληνική εθνομουσικολογία – Έργο ζωής της, η μνήμη του ελληνισμού της Μικρασίας».
Την εκδήλωση χαιρέτισε η Επιτετραμμένη της Πρεσβείας της Ελλάδος στη Γαλλία, Πρέσβυς κα Αλεξάνδρα Μαντζίλα και η Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Παρισιού και Περιχώρων κα Σέτα Θεοδωρίδου. Τη διάλεξη προλόγισε η αντιπρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Παρισιού και περιχώρων και υπεύθυνη πολιτιστικών θεμάτων, κα Marie Roblin η οποία μετά από μια σύντομη εισαγωγή για την ημέρα των δικαιωμάτων των γυναικών, παρουσίασε τις ομιλήτριες.
Στη συνέχεια, η καθηγήτρια στη Σχολή Μουσικολογίας της Σορβόννης και Διευθύντρια του Ινστιτούτου Collegium Musicæ κα Θεοδώρα Ψυχογυιού και η Γενική Γραμματέας της Ελληνικής Κοινότητας, Ιστορικός, κα Νίκη Παπαηλιάκη , στην κατάμεστη αίθουσα του Ελληνικού Σπιτιού ανέπτυξαν την πρωτοπόρα συμβολή της Μέλπως Λογοθέτη-Μερλιέ στην καταγραφή και μελέτη της ελληνικής μουσικής παράδοσης, από τον μικρασιατικό ελληνισμό έως τον ευρύτερο ελληνικό χώρο.
Το έργο της Μέλπως Λογοθέτη-Μερλιέ, όπως φωτίστηκε από τις δύο ομιλήτριες, αποκαλύπτει μια πολυδιάστατη κληρονομιά. Η μορφή της (1890-1979) κατέχει εξέχουσα θέση στην πνευματική και πολιτιστική ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα: εθνομουσικολόγος και ιδρύτρια αρχείων, αφιέρωσε το έργο της στη διατήρηση της μνήμης του ελληνισμού της Μικράς Ασίας – ενός κόσμου που συγκλονίστηκε βαθιά από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την άφιξη στην Ελλάδα περισσοτέρων από ενός εκατομμυρίου προσφύγων.
Οι ομιλήτριες ξεκίνησαν αναφερόμενες στη φοίτησή της στη Σορβόννη, κοντά στον ελληνιστή Hubert Pernot. Εκεί ήρθε σε επαφή με τις μεθόδους της συγκριτικής μουσικολογίας και συνειδητοποίησε τη μεγάλη αξία των ηχητικών αρχείων για τη συστηματική μελέτη μουσικών και γλωσσικών παραδόσεων – μια εμπειρία που καθόρισε όλη την μετέπειτα πορεία της.
Ακολούθως επέστρεψε στην Ελλάδα μαζί με τον σύζυγό της Octave Merlier και εφάρμοσε αυτές τις μεθόδους σε ένα πρωτοποριακό εγχείρημα: τη μεγάλη φωνογραφική εκστρατεία των ετών 1930-1931. Με τη στήριξη της ελληνικής κυβέρνησης και γαλλικών επιστημονικών φορέων, η αποστολή στόχευε στη συστηματική καταγραφή τραγουδιών, διαλέκτων και προφορικών παραδόσεων του Ελληνικού κόσμου.
Στη συνέχεια η κα Θεοδώρα Ψυχογυιού ανέπτυξε την υλοποίηση του προγράμματος των ηχογραφήσεων που έγιναν στην Αθήνα, στο θέατρο Αλάμπρα, με προσκεκλημένους τραγουδιστές και μουσικούς από διάφορες περιοχές. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό – 222 δίσκοι με 573 ηχογραφήσεις, μεταξύ των οποίων πολλά τραγούδια από προσφυγικές κοινότητες της Μικράς Ασίας, της Θράκης, του Πόντου και της Καππαδοκίας.
Ιδιαίτερα τονίστηκε η σημασία αυτής της καμπής στη μελέτη των λαϊκών παραδόσεων: για πρώτη φορά η ελληνική παραδοσιακή μουσική διασώθηκε όχι μόνο μέσω μουσικής καταγραφής σε παρτιτούρα, αλλά και μέσω άμεσης ηχογράφησης. Τα φωνογραφικά αρχεία, επέτρεψαν έτσι τη διατήρηση στοιχείων που είναι αδύνατο να αποδοθούν πλήρως στη γραπτή μουσική: το ηχόχρωμα της φωνής, τις μελωδικές αποχρώσεις, τα μικροδιαστήματα και τα ιδιαίτερα ύφη ερμηνείας. Βασισμένη σε αυτές τις συλλογές, η Λογοθέτη-Μερλιέ ανέπτυξε ένα ευρύτερο σχέδιο: τη συγκέντρωση της μνήμης των ξεριζωμένων πληθυσμών της Μικράς Ασίας. Συνέβαλε έτσι στη δημιουργία του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, ενός ιδρύματος αφιερωμένου στη συστηματική συλλογή προφορικών μαρτυριών, τραγουδιών, αφηγήσεων ζωής, διαλέκτων και πολιτισμικών πρακτικών των προσφύγων.
Οι έρευνες της Μέλπως Λογοθέτη – Μερλιέ και των συνεργατών της, όπως επισήμαναν οι ομιλήτριες, ανέδειξαν μια θεμελιώδη διάσταση αυτής της μνήμης: την παρουσία του τραύματος και της σιωπής. Πολλοί επιζώντες δίσταζαν να αφηγηθούν άμεσα τις βιαιότητες του πολέμου, την εξορία ή την αιχμαλωσία. Σε αυτό το πλαίσιο, το τραγούδι λειτουργούσε συχνά ως διαμεσολαβητής μνήμης. Πριν ακόμα αφηγηθούν την ιστορία τους, ορισμένοι μάρτυρες άρχισαν να τραγουδούν. Η μουσική γινόταν έτσι έναυσμα ανάμνησης, επιτρέποντας σταδιακά την ανάδυση της αφήγησης. Μέσα από αυτή την επίμονη εργασία συλλογής και αρχειοθέτησης, η Μέλπω Λογοθέτη – Μερλιέ, μετέτρεψε μια αποσπασματική μνήμη, απειλούμενη με λήθη, σε δομημένο ιστορικό σώμα τεκμηρίων. Το έργο της συνέβαλε, με αυτόν τον τρόπο, στην αναγνώριση της επιστημονικής αξίας της προφορικής παράδοσης και στη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς των προσφύγων.
Κλείνοντας τη διάλεξή τους, οι ομιλήτριες κατέληξαν ότι πέρα από μια απλή προσπάθεια τεκμηρίωσης, η δράση της επέτρεψε τη διάσωση της φωνής ενός κόσμου που χάθηκε και τη μεταβίβαση στις επόμενες γενιές της ιστορικής, πολιτισμικής και ανθρώπινης εμπειρίας του ξεριζωμού.
Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο Πρόξενος της Ελλάδος κ. Γεώργιος Κοντός και η κα Κυριακή Ιακωβίδου αντιπρόσωπος της Πρεσβείας της Κύπρου στη Γαλλία. Η βραδιά ολοκληρώθηκε σε μια ζεστή και όμορφη ατμόσφαιρα γύρω από πλούσιο μπουφέ.
Κλικ στο βελάκι για να δείτε φωτογραφίες από την εκδήλωση
Δείτε την παρουσίαση πατώντας ΕΔΩ
About the Author
