– Defilez vers le bas pour le texte en français-
Παρίσι: Το ντοκιμαντέρ «Le Prototype» του Γιώργου Ματσίκα και της Μαριλένας Γκιρλέμη, προβλήθηκε μετά την ταινία L’homme qui regardait les bateaux στο πλαίσιο του cine-club 2026 του GrecDOC και γέμισε την αίθουσα του ιστορικού σινεμά Grand Action, το πρωινό της Κυριακής, 8 Φεβρουαρίου 2026.
Αυτό το μεσαίου μήκους ντοκιμαντέρ αφηγείται την ιστορία ενός καινοτόμου Κοινωνικού και Πολιτιστικού Κέντρου που ίδρυσε η ένωση Communitism σε ένα κτίριο της Αθήνας. Στην Αθήνα σήμερα, χιλιάδες κτίρια μένουν άδεια και καταρρέουν, θύματα γραφειοκρατίας και αδιαφορίας. Οι γειτονιές, στερούνται χώρους για δημιουργία, συνάντηση και κοινή δράση.
Τι θα γινόταν όμως αν οι ίδιοι οι κάτοικοι τα διεκδικούσαν ξανά; Αν τα μετέτρεπαν σε ζωντανούς τόπους όπου μοιράζονται δεξιότητες, φτιάχνουν τέχνη και χτίζουν σχέσεις;
Το ντοκιμαντέρ «Le Prototype» μας δίνει τις απαντήσεις.
Αφηγείται πώς το Communitism έδωσε νέα ζωή σε ένα εγκαταλελειμμένο κτήριο στο Μεταξουργείο (Κεραμεικού 28), συνεργαζόμενο με δεκάδες συλλογικότητες και πρωτοβουλίες της πόλης. Ένα «πρωτότυπο» που δείχνει πώς ένας χώρος μπορεί να ξαναγεννηθεί και να γίνει πηγή έμπνευσης για πολλά ακόμα. Με πλούσιο αρχειακό υλικό από τους φίλους του Communitism το ντοκιμαντέρ, καταγράφει τον τελευταίο μήνα πριν η ομάδα αποχωρήσει από το κτήριο της Κεραμεικού 28, τον Μάρτιο του 2023.
Η σκηνοθέτις Μαριλένα Γκιρλέμη ταξίδεψε από την Αθήνα και παραβρέθηκε στην προβολή της ταινίας και απάντησε στις ερωτήσεις των θεατών. Προερχόμενη από τον χώρο του γραφιστικού σχεδιασμού, πέτυχε μέσα από το ντοκιμαντέρ αυτό μια υπέροχη σύνθεση περιεχομένου και μορφής: όπως ακριβώς σκιαγραφεί το εντυπωσιακό πορτρέτο και την εξέλιξη της εικόνας του κέντρου – κτιρίου της οδού Κεραμεικού, έτσι και η ταινία, μέσα από έξυπνα γραφικά τεχνάσματα που ενθουσιάζουν τους προσεκτικούς θεατές, είναι εξίσου καινοτόμα, ρυθμική και γεμάτη εκπλήξεις.
Μέσα από τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις που μεταφράστηκαν από τον κ. Νίκο Γραικό, το κοινό του Παρισιού αντιλήφθηκε το πνεύμα της ελευθερίας, της δημιουργίας και της κοινωνικής αλληλεγγύης που διακρίνει ταυτόχρονα το σωματείο Communitism όσο και την ταινία που το προβάλλει.
H Μαριλένα Γκιρλέμη, απάντησε και στις ερωτήσεις της Χαράς Αγριδιώτη και του thesnewsline.com στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση σκηνοθετικά και παραγωγικά σε ένα τόσο ιδιαίτερο, ανεξάρτητο project και πώς την ξεπεράσατε;
Η μεγαλύτερη παραγωγική πρόκληση ήταν η οργάνωση των συνεντεύξεων μέσα σε ασφυκτικά χρονικά πλαίσια. Θέλαμε να συγκεντρώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες και διαφορετικές φωνές, ώστε να αποτυπωθεί το εύρος των δράσεων και των εμπειριών γύρω από το Communitism. Ταυτόχρονα όμως υπήρχε μεγάλη πίεση χρόνου, καθώς το κτίριο έπρεπε να αδειάσει, οπότε όλα έπρεπε να γίνουν γρήγορα, με συντονισμό και ευελιξία.
Σκηνοθετικά, η πρόκληση ήταν διαφορετικής φύσης: έπρεπε να “συνομιλήσουν” μεταξύ τους υλικά που είχαν γυριστεί από πολλούς ανθρώπους, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, με εντελώς διαφορετική αισθητική και τεχνική. Παράλληλα, έπρεπε να εξασφαλίσουμε τη συναίνεση όλων για τη χρήση του υλικού. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, όμως, προέκυψε η πολυφωνία και η χρονική διαστρωμάτωση των δράσεων του κτιρίου που έγιναν τελικά βασικό αφηγηματικό στοιχείο της ταινίας.
– Πώς διαχειρίζεστε τις διαφορές, τις συγκρούσεις ή τις διαφωνίες μέσα σε μια τόσο πολυσυλλεκτική κοινότητα; Υπάρχει κάποιο παράδειγμα από την εμπειρία της ταινίας «Το Πρωτότυπο»;
Στην ταινία υπάρχει ειδικό κομμάτι που μιλά ακριβώς για αυτή την ποικιλομορφία — τόσο την ομορφιά της όσο και τις δυσκολίες της. Η κοινότητα του Communitism αποτελείται από ανθρώπους με διαφορετικούς χαρακτήρες, ιδέες και υπόβαθρα, κάτι που αναπόφευκτα φέρνει και εντάσεις.
Όταν προέκυπταν “δύσκολες” καταστάσεις, η ομάδα καλούσε mediator, ο οποίος μέσα από ασκήσεις και δομημένες συζητήσεις βοηθούσε να δημιουργηθεί ένας ασφαλής χώρος, ώστε να ακουστούν όλες οι απόψεις — ακόμη κι αν δεν υπήρχε συμφωνία.
Η βασική μέθοδος λειτουργίας είναι η σοσιοκρατική. Οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με ψηφοφορία, αλλά μέσα από κοινή συνδιαμόρφωση. Αν κάποιο μέλος έχει σοβαρή ένσταση, δεν αρκεί να διαφωνήσει — καλείται να φέρει αντιπρόταση. Έτσι η διαφωνία γίνεται εργαλείο εξέλιξης και όχι μπλοκάρισμα.
– Από πού προέρχονταν τα έσοδα του Communitism για τη συντήρηση του χώρου και των δράσεων;
Αρχικά, υπήρχε ετήσια συνδρομή από τα μέλη του συλλόγου. Όλες οι εκδηλώσεις ήταν δωρεάν, αλλά υπήρχαν έσοδα από το μπαρ του χώρου ή από προαιρετικές συνεισφορές.
Με την περίοδο του COVID, οι εκδηλώσεις μειώθηκαν δραστικά, οπότε ο χώρος άρχισε να παραχωρείται σε εταιρείες παραγωγής για γυρίσματα ταινιών και μουσικών βιντεοκλίπ. Αυτό αποτέλεσε βασική πηγή εσόδων και στήριξε τη βιωσιμότητα του κτιρίου σε μια δύσκολη περίοδο.
– Αν κρατούσατε μόνο ένα μάθημα από την εμπειρία της ταινίας, ποιο θα ήταν;
Αν κρατούσα μόνο ένα μάθημα από την εμπειρία της ταινίας, θα ήταν η αναγκαιότητα ύπαρξης «τρίτων χώρων». Χώρων δηλαδή που δεν είναι ούτε σπίτι ούτε δουλειά. Χώρων όπου ένας καλλιτέχνης μπορεί να κοινωνικοποιηθεί, να δημιουργήσει ή να εκθέσει τη δουλειά του, και όπου ένας θεατής μπορεί να πάει να δει ή να συμμετάσχει σε κάτι δωρεάν — χωρίς να υπάρχει απαραίτητα η λογική της επιχείρησης από πίσω. Αυτοί οι χώροι είναι σημαντικοί για μια ζωντανή, δημιουργική κοινωνία, είναι τα σημεία όπου γεννιούνται ιδέες, συνεργασίες και κοινότητες.
Ταυτόχρονα, μέσα από τη διαδικασία του ντοκιμαντέρ, συνειδητοποίησαμε πόσο δύσκολο είναι να υπάρξει ανεξάρτητος κινηματογράφος χωρίς ουσιαστική στήριξη. Μια ταινία, για να γίνει σωστά, χρειάζεται χρόνο, ανθρώπους και πόρους. Οι low budget παραγωγές βασίζονται κυρίως στο πάθος και την προσωπική υπέρβαση των δημιουργών, όμως αυτό από μόνο του δεν αρκεί — και ακόμη πιο δύσκολη είναι η προώθησή τους, ώστε να βρουν το κοινό τους. Με έναν τρόπο, λοιπόν, η ίδια η ύπαρξη της ταινίας επιβεβαιώνει το πόσο απαραίτητοι είναι αυτοί οι «τρίτοι χώροι»: χώροι που μπορούν να φιλοξενήσουν, να στηρίξουν και να δώσουν ορατότητα σε δουλειές που αλλιώς ίσως και να εμεναν στο περιθώριο.
– Πού βρίσκεται σήμερα το όραμα του Communitism;
Αυτή τη στιγμή το Communitism βρίσκεται σε αναζήτηση νέου κτιρίου. Παράλληλα, σχεδιάζεται ένα πρόγραμμα που στοχεύει στη συνεργασία με δήμους, οργανισμούς και ιδιοκτήτες, με στόχο την καταγραφή και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων νεοκλασικών κτιρίων, ώστε να αποκτήσουν ξανά κοινωνική και πολιτιστική χρήση.
Μετά το Παρίσι, η ταινία θα κάνει περιοδεία στη Γαλλία, ξεκινώντας από τη Μασσαλία και τη Νίκαια, και πιθανότατα και σε άλλες πόλεις της επαρχίας. Έτσι, ίσως καταφέρει και στη Γαλλία να παίξει τον ρόλο του «σπόρου», του «πρωτοτύπου», όπως ήδη κάνει στην Ελλάδα.
Paris : « Le Prototype » et Marilena Girlemi ont conquis les cinéphiles au Grand Action
Paris: Le dimanche matin 8 février 2026, au Cinéma Le Grand Action, dans le cadre du ciné-club 2026 du GrecDoc, le moyen métrage documentaire Le Prototype (co-réalisé par Giorgos Matsikas et Marilena Girlemi) a été projeté après le court métrage L’homme qui regardait les bateaux.
Résultat : une salle presque pleine, pleine d’enthousiasme et d’attention !
Ce film raconte l’histoire d’un centre social et culturel innovant fondé par l’association Communitism dans un bâtiment d’Athènes. Dans la capitale grecque d’aujourd’hui, des milliers d’immeubles restent inoccupés et se dégradent lentement, prisonniers de la bureaucratie et de l’indifférence ambiante. Les quartiers manquent d’espaces pour la création, les rencontres et l’action collective.
Et si les habitants eux-mêmes les revendiquaient ? S’ils les transformaient en lieux vivants où l’on partage des savoir-faire, où l’on crée de l’art et où l’on tisse des liens humains ?
«Le Prototype» apporte précisément ces réponses.
Il suit comment Communitism a redonné vie à un bâtiment abandonné dans le quartier de Metaxourgeio (rue Kerameikou 28), en partenariat avec des dizaines de collectifs et d’initiatives athéniennes. Un véritable « prototype » qui démontre comment un espace peut renaître et inspirer bien d’autres transformations. Le film intègre un riche matériel d’archives fourni par les amis de Communitism et capture particulièrement le dernier mois d’occupation du bâtiment, en mars 2023, juste avant le départ de l’équipe.
La réalisatrice Marilena Girlemi, venue spécialement d’Athènes pour l’occasion, a présenté le film et répondu aux nombreuses questions du public (avec la traduction simultanée assurée par M. Nikos Graikos). Venant du monde du design graphique, elle a réussi dans ce documentaire une remarquable synthèse entre fond et forme : à l’image du centre de la rue Kerameikou 28, dont elle dresse un portrait saisissant et retrace l’évolution captivante, le film déploie des astuces graphiques ingénieuses qui ravissent les spectateurs attentifs. Il est aussi innovant, rythmé et plein de surprises que le lieu qu’il célèbre.
À travers les échanges traduits, les cinéphiles parisiens ont pleinement saisi l’esprit de liberté créative et de solidarité sociale qui anime à la fois l’association Communitism et le film qui la met en lumière. Une bouffée d’espoir joyeux dans des temps sombres – exactement ce dont nous avons besoin.
Marilena Girlemi a également répondu aux questions de Chara Agridioti et de thesnewsline.com dans l’entretien qui suit :
Quelle a été la plus grande difficulté, tant sur le plan de la réalisation que de la production, dans un projet aussi particulier et indépendant, et comment l’avez-vous surmontée ?
La plus grande difficulté sur le plan de la production a été l’organisation des entretiens dans des délais extrêmement serrés. Nous voulions recueillir le plus grand nombre possible de voix variées et diverses afin de refléter toute l’ampleur des actions et des expériences autour de Communitism.
En même temps, il y avait une forte pression temporelle, car le bâtiment devait être vidé, donc tout devait se faire rapidement, avec coordination et flexibilité. Sur le plan de la réalisation, le défi était d’une autre nature : il fallait faire « dialoguer » entre eux des matériaux tournés par de nombreuses personnes, à des périodes différentes, avec des esthétiques et des techniques totalement différentes.
Parallèlement, nous devions obtenir le consentement de chacun pour l’utilisation du matériel. C’est précisément à travers ce processus qu’est née la polyphonie et la stratification temporelle des activités du bâtiment, qui sont devenues un élément narratif central du film.
Comment gérez-vous les différences, les conflits ou les désaccords au sein d’une communauté aussi diversifiée ? Y a-t-il un exemple tiré de l’expérience du film « Le Prototype » ?
Le film comporte une section spécifique qui parle précisément de cette diversité – à la fois de sa beauté et de ses difficultés. La communauté de Communitism est composée de personnes aux caractères, idées et parcours très différents, ce qui entraîne inévitablement des tensions. Lorsque surgissaient des situations « difficiles », l’équipe faisait appel à un médiateur qui, à travers des exercices et des discussions structurées, aidait à créer un espace sécurisé permettant à toutes les opinions d’être entendues – même en l’absence d’accord.
La méthode de fonctionnement de base est sociocratique. Les décisions ne sont pas prises par vote, mais par co-construction. Si un membre a une objection sérieuse, il ne suffit pas de désapprouver : il est invité à formuler une contre-proposition. Ainsi, le désaccord devient un outil d’évolution et non un blocage.
D’où provenaient les revenus de Communitism pour l’entretien du lieu et des activités ?
Au départ, il y avait une cotisation annuelle des membres de l’association. Toutes les manifestations étaient gratuites, mais des revenus provenaient du bar du lieu ou de contributions volontaires.Pendant la période du COVID, les événements ont fortement diminué, donc le lieu a commencé à être loué à des sociétés de production pour des tournages de films et de clips musicaux. Cela est devenu une source principale de revenus et a permis de maintenir la viabilité du bâtiment pendant une période difficile.
Si vous ne deviez retenir qu’une seule leçon de l’expérience de ce film, laquelle serait-ce ?
Si je ne devais retenir qu’une seule leçon de l’expérience de ce film, ce serait la nécessité absolue des « tiers-lieux » – des espaces qui ne sont ni la maison ni le travail. Des lieux où un artiste peut socialiser, créer ou exposer son travail, et où un spectateur peut aller voir ou participer à quelque chose gratuitement – sans nécessairement qu’il y ait une logique d’entreprise derrière. Ces espaces sont essentiels pour une société vivante et créative ; ce sont les points où naissent les idées, les collaborations et les communautés.
En même temps, au fil du processus de réalisation du documentaire, nous avons réalisé à quel point il est difficile pour un cinéma indépendant d’exister sans soutien substantiel. Un film, pour être bien fait, a besoin de temps, de personnes et de ressources. Les productions à petit budget reposent principalement sur la passion et le dépassement personnel des créateurs, mais cela ne suffit pas – et la promotion pour trouver un public est encore plus ardue. D’une certaine manière, l’existence même du film confirme à quel point ces « tiers-lieux » sont indispensables : des espaces capables d’accueillir, de soutenir et de donner de la visibilité à des œuvres qui, autrement, resteraient peut-être en marge.
Où en est aujourd’hui la vision de Communitism ?
À l’heure actuelle, Communitism est à la recherche d’un nouveau bâtiment. Parallèlement, un programme est en cours de conception, visant à collaborer avec des municipalités, des organisations et des propriétaires, dans le but de recenser et de valoriser les bâtiments néoclassiques abandonnés pour leur redonner une utilisation sociale et culturelle.
Après Paris, le film entamera une tournée en France, en commençant par Marseille et Nice, et probablement d’autres villes de province. Ainsi, il pourra peut-être jouer le rôle de « graine », de « prototype », en France également, comme il le fait déjà en Grèce.
About the Author
