Σαν σήμερα στις 20 Σεπτεμβρίου του 1971, έφυγε από τη ζωή ο Έλληνας Νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης, αφήνοντας για πάντα μια λευκή σελίδα στο ημερολόγιο του καταστρώματος της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Ο Γιώργος Σεφέρης (Γιώργος Σεφεριάδης) γεννήθηκε στη Σμύρνη, από την οποία ξεριζώθηκε κυριολεκτικά το 1914 σε ηλικία 14 ετών. Την αγαπημένη του Σκάλα του Βουρλά, τον τόπο όπου “βλάστησαν τα παιδικά μου χρόνια”, όπως αναφέρει ο ίδιος στο “Χειρόγραφο Σεπ.’41”, θα την ξαναδεί μετά από 36 χρόνια. Η βία, ο θάνατος , ο μαύρος αιματοκυλισμένος ξεριζωμός των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία, η καταστροφή, οι χαμένες πατρίδες, ο ερχομός στην Ελλάδα και η αντιμετώπιση των κυνηγημένων Ελλήνων από τους Τούρκους, της μάνας πατρίδας ως “Τούρκοσπόρους” θα αποτυπωθούν έντονα στα έργα του Σεφέρη.
Τέσσερα χρόνια αργότερα ο Σεφέρης θα βρεθεί στο Παρίσι, με την μητέρα του και τα αδέλφια του, καθώς εκεί εργάζεται ο πατέρας του. Το 1924 θα τελειώσει τη Νομική σχολή. Από εκεί κι ύστερα και για τα επόμενα χρόνια της ζωής του, ο Γιώργος Σεφέρης θα εργαστεί ως γραμματέας σε υπουργεία, ως διευθύνων σε προξενεία, ως διπλωμάτης, ως πληρεξούσιος υπουργός, ως πρέσβης.
Λόγω της εργασίας του, η επαφή του με πολιτικούς, αξιωματούχους κι όσους υποτίθεται οφείλουν να λαμβάνουν ορθές αποφάσεις για τις τύχες των ανθρώπων, ήταν ιδιαίτερα ενεργή αλλά χωρίς αμφιβολία ανυπόφορη για τον ίδιο.
“‘Έμεινα λίγο στο γραφείο μου.Έπειτα στο Υπουργείο Εξωτερικών. Άνθρωποι που μοιάζουν να βρίσκονται εκεί για να λάβουν σπουδαίες διαταγές και να εκτελέσουν μεγάλα σχέδια, και δεν έχουν άλλη δουλειά παρά να στυλώνουν τ’ αυτί για να ακούσουν κανένα ψίχουλο είδησης. Αν τους ρωτήσει κανείς τη γνώμη τους, ξεστομίζουν μία βαθυστόχαστη και τέλεια ξεκάρφωτη παπαρδέλα”, αναφέρει στο Πολιτικό Ημερολόγιο Ά (1934-1944).
Μην υπάρχουν όμως αυταπάτες ότι για τον Σεφέρη η πολιτική ήταν απλά μία έννοια αδιάφορη κι ότι Σεφέρης εξέφραζε την απογοήτευσή του για την έλλειψη οξυδέρκειας, διορατικότητας και ικανοτήτων των ανωτέρων του ή των κατωτέρων του. Ουκ ολίγες φορές άσκησε δριμύ κριτική σε πρόσωπα και κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις της εποχής του.
Όπως το 1969 μέσω δηλώσεώς του στο BBC, θα τοποθετηθεί για τη δικτατορία στην Ελλάδα.
«Πάει καιρὸς ποὺ πῆρα τὴν ἀπόφαση νὰ κρατηθῶ ἔξω ἀπὸ τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου. Προσπάθησα ἄλλοτε νὰ τὸ ἐξηγήσω. Αὐτὸ δὲ σημαίνει διόλου πὼς μοῦ εἶναι ἀδιάφορη ἡ πολιτικὴ ζωή μας. Ἔτσι, ἀπὸ τὰ χρόνια ἐκεῖνα, ὡς τώρα τελευταῖα, ἔπαψα κατὰ κανόνα νὰ ἀγγίζω τέτοια θέματα· ἐξάλλου τὰ ὅσα δημοσίεψα ὡς τὶς ἀρχὲς τοῦ 1967 καὶ ἡ κατοπινὴ στάση μου – δὲν ἔχω δημοσιέψει τίποτα στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τότε ποὺ φιμώθηκε ἡ ἐλευθερία – ἔδειχναν, μοῦ φαίνεται, ἀρκετὰ καθαρὰ τὴ σκέψη μου.
Μολαταῦτα, μῆνες τώρα, αἰσθάνομαι μέσα μου καὶ γύρω μου, ὁλοένα πιὸ ἐπιτακτικά, τὸ χρέος νὰ πῶ ἕνα λόγο γιὰ τὴ σημερινὴ κατάστασή μας. Μὲ ὅλη τὴ δυνατὴ συντομία, νὰ τί θὰ ἔλεγα:
Κλείνουν δυὸ χρόνια ποὺ μᾶς ἔχει ἐπιβληθεῖ ἕνα καθεστὼς ὁλωσδιόλου ἀντίθετο μὲ τὰ ἰδεώδη γιὰ τὰ ὁποῖα πολέμησε ὁ κόσμος μας καὶ τόσο περίλαμπρα ὁ λαός μας στὸν τελευταῖο παγκόσμιο πόλεμο. Εἶναι μία κατάσταση ὑποχρεωτικῆς νάρκης, ὅπου ὅσες πνευματικὲς ἀξίες κατορθώσαμε νὰ κρατήσουμε ζωντανές, μὲ πόνους καὶ μὲ κόπους, πᾶνε κι αὐτὲς νὰ καταποντιστοῦν μέσα στὰ ἑλώδη στεκούμενα νερά. Δὲ θὰ μοῦ ἦταν δύσκολο νὰ καταλάβω πῶς τέτοιες ζημιὲς δὲ λογαριάζουν πάρα πολὺ γιὰ ὁρισμένους ἀνθρώπους.
Δυστυχῶς δὲν πρόκειται μόνον γι᾿ αὐτὸ τὸν κίνδυνο. Ὅλοι πιὰ τὸ διδάχτηκαν καὶ τὸ ξέρουν πὼς στὶς δικτατορικὲς καταστάσεις ἡ ἀρχὴ μπορεῖ νὰ μοιάζει εὔκολη, ὅμως ἡ τραγωδία περιμένει ἀναπότρεπτη στὸ τέλος. Τὸ δράμα αὐτοῦ τοῦ τέλους μᾶς βασανίζει, συνειδητὰ ἢ ἀσυνείδητα, ὅπως στοὺς παμπάλαιους χοροὺς τοῦ Αἰσχύλου. Ὅσο μένει ἡ ἀνωμαλία, τόσο προχωρεῖ τὸ κακό.
Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος χωρὶς κανένα ἀπολύτως πολιτικὸ δεσμὸ καί, μπορῶ νὰ τὸ πῶ, μιλῶ χωρὶς φόβο καὶ χωρὶς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τὸν γκρεμὸ ὅπου μᾶς ὁδηγεῖ ἡ καταπίεση ποὺ κάλυψε τὸν τόπο. Αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία πρέπει νὰ σταματήσει. Εἶναι ἐθνικὴ ἐπιταγή.
Τώρα ξαναγυρίζω στὴ σιωπή μου. Παρακαλῶ τὸ Θεὸ νὰ μὴ μὲ φέρει ἄλλη φορὰ σὲ παρόμοια ἀνάγκη νὰ ξαναμιλήσω».
Το Νόμπελ Λογοτεχνίας και η ομιλία στη Στοκχόλμη
Τον Δεκέμβριο του 1963 ο Γιώργος Σεφέρης θα τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ήταν ο πρώτος Έλληνας λογοτέχνης που βραβεύθηκε με το βραβείο της Σουηδικής Ακαδημίας. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, το 1979, ο Οδυσσέας Ελύτης θα παραλάβει στη Στοκχόλμη το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Η ομιλία του Σεφέρη κατά την τελετή βράβευσης
“Τούτη την ώρα αισθάνομαι πως είμαι ο ίδιος μια αντίφαση. Αλήθεια, η Σουηδική Ακαδημία έκρινε πως η προσπάθειά μου σε μια γλώσσα περιλάλητη επί αιώνες, αλλά στην παρούσα μορφή της περιορισμένη, άξιζε αυτή την υψηλή διάκριση. Θέλησε να τιμήσει τη γλώσσα μου, και να – εκφράζω τώρα τις ευχαριστίες μου σε ξένη γλώσσα. Σας παρακαλώ να μου δώσετε τη συγγνώμη που ζητώ πρώτα πρώτα από τον εαυτό μου.
Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά· κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη με τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο πρέπει να τιμωρηθεί από τις Ερινύες. O ίδιος νόμος ισχύει και όταν ακόμη πρόκειται για φυσικά φαινόμενα: «Ήλιος ουχ υπερβήσεται μέτρα» λέει ο Ηράκλειτος· «ει δε μη, Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι εξευρήσουσιν»*.
Συλλογίζομαι πως δεν αποκλείεται ολωσδιόλου να ωφεληθεί ένας σύγχρονος επιστήμων, αν στοχαστεί τούτο το απόφθεγμα του Ίωνα φιλοσόφου. Όσο για μένα συγκινούμαι παρατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο πολύ διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας και του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους διδασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει: «…θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε…». Αυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος· είχε μάθει να γράφει στα τριάντα πέντε χρόνια της ηλικίας του. Αλλά στην Ελλάδα των ημερών μας, η προφορική παράδοση πηγαίνει μακριά στα περασμένα όσο και η γραπτή. Το ίδιο και η ποίηση. Είναι για μένα σημαντικό το γεγονός ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμη και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ’ ένα λαό περιορισμένο. Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα – και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε; Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης – κι ένας Θεός το ξέρει αν τα δεινά μας δεν τα χρωστάμε στη στέρηση εμπιστοσύνης.
Παρατήρησαν, τον περασμένο χρόνο, γύρω από τούτο το τραπέζι, την πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης και στη λογοτεχνία· παρατήρησαν πως ανάμεσα σ’ ένα αρχαίο ελληνικό δράμα και ένα σημερινό η διαφορά είναι λίγη. Ναι, η συμπεριφορά του ανθρώπου δε μοιάζει να έχει αλλάξει βασικά. Και πρέπει να προσθέσω πως νιώθει πάντα την ανάγκη ν’ ακούει τούτη την ανθρώπινη φωνή που ονομάζουμε ποίηση. Αυτή τη φωνή που κινδυνεύει να σβήσει κάθε στιγμή από στέρηση αγάπης και ολοένα ξαναγεννιέται. Κυνηγημένη, ξέρει πού να ‘βρει καταφύγιο· απαρνημένη, έχει το ένστικτο να πάει να ριζώσει στους πιο απροσδόκητους τόπους. Γι’ αυτή δεν υπάρχουν μεγάλα και μικρά μέρη του κόσμου. Το βασίλειό της είναι στις καρδιές όλων των ανθρώπων της γης. Έχει τη χάρη ν’ αποφεύγει πάντα τη συνήθεια, αυτή τη βιομηχανία. Χρωστώ την ευγνωμοσύνη μου στη Σουηδική Ακαδημία, που ένιωσε αυτά τα πράγματα· που ένιωσε πως οι γλώσσες, οι λεγόμενες περιορισμένης χρήσης, δεν πρέπει να καταντούν φράχτες, όπου πνίγεται ο παλμός της ανθρώπινης καρδιάς· που έγινε ένας Άρειος Πάγος ικανός: να κρίνει με αλήθεια επίσημη την άδικη μοίρα της ζωής,
– για να θυμηθώ το Σέλλεϋ*, τον εμπνευστή, καθώς μας λένε, του Αλφρέδου Νομπέλ, αυτού του ανθρώπου που μπόρεσε να εξαγοράσει την αναπόφευκτη βία με τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του.
Σ’ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται.
Όταν, στο δρόμο της Θήβας, ο Oιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας συλλογιστούμε την απόκριση του Oιδίποδα”.
Η “παγερή” υποδοχή στην Ελλάδα
Η είδηση και η βράβευση ενός Έλληνα λογοτέχνη με το βραβείο Νόμπελ δεν είχε τον αναμενόμενο ενθουσιασμό στην Ελλάδα. Μία παγκόσμια αναγνώριση πρωτίστως για τον Σεφέρη αλλά και για την ίδια του τη χώρα είχε πέσει “θύμα” της περιρρέουσας πολιτικής ατμόσφαιρας.
(Να υπενθυμίσουμε από τους 80 υποψήφιους για το βραβείο, στην τελική τριάδα βρέθηκαν ο Πάμπλο Νερούντα, ο Γ.Χ .Όντεν και ο Γιώργος Σεφέρης).
Σύμφωνα με άρθρο του δημοσιογράφου Γ. Π. Σαββίδη, στην εφημερίδα το «ΒΗΜΑ» το 1993, μετά την επιβεβαίωση ότι ο Γιώργος Σεφέρης κέρδισε το Νόμπελ, στον δρόμο έξω από την οικία του λογοτέχνη, στην οδό Άγρας, υπήρχε μόνο ένας Ιταλός δημοσιογράφος!
” Με σταμάτησε και ρώτησε; “Πού μένει ο Σεφέρης; Του έδειξα την πόρτα. Με κοίταξε σαν να τον δούλευα: “Mα πού είναι οι Έλληνες δημοσιογράφοι και οι φωτογράφοι;“. Ο δημοσιογράφος αναφέρει επίσης:” Επιστρέφοντας αεροπορικώς από τη Στοκχόλμη, είχα τηλεγραφήσει στο “Βήμα” αριθμό πτήσης και ώρα αφίξεως, υποδεικνύοντας την οργάνωση κάποιας υποδοχής. Στο Ελληνικό βρήκαμε να μας περιμένουν δύο γυναίκες: η μάνα μου και η Ιωάννα Τσάτσου. Κανείς άλλος“..
Η αντίθετη ατμόσφαιρα, υπό την έννοια της τιμής, θα υπάρξει στην είδηση του θανάτου του Γιώργου Σεφέρη όπου τα εγχώρια δημοσιογραφικά μέσα – και τα διεθνή φυσικά – θα αφιερώσουν διθυράμβους. Η σορός του θα τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα και κατά τη διάρκεια της κηδείας του θα λάβει τη μορφή διαδήλωσης κατά της Δικτατορίας.
Νέα Θεσσαλονίκη, Παρίσι και Ελληνική Διασπορά – Όλες οι Εξελίξεις
Στο ThesNewsline συγκεντρώνουμε καθημερινά τα πιο σημαντικά νέα Θεσσαλονίκη, Παρίσι και Ελληνική Διασπορά. Στόχος μας είναι να παρέχουμε έγκυρη ενημέρωση για την Ελλάδα, την ομογένεια και τα γεγονότα που επηρεάζουν τους Έλληνες σε κάθε γωνιά του κόσμου.
Νέα Θεσσαλονίκη σήμερα
Η Θεσσαλονίκη παραμένει στο επίκεντρο με πολιτικές εξελίξεις, πολιτιστικά δρώμενα και τοπικές ειδήσεις που αφορούν τους κατοίκους της πόλης. Από την οικονομία και την υγεία μέχρι την πολιτική και την κοινωνία, καλύπτουμε κάθε πτυχή που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών.
Ειδήσεις από το Παρίσι
Το Παρίσι αποτελεί σημαντικό σημείο αναφοράς για την ελληνική κοινότητα της Γαλλίας. Μεταφέρουμε όλες τις ειδήσεις που σχετίζονται με τον ελληνισμό στην πόλη του φωτός – από πολιτιστικές εκδηλώσεις μέχρι τις φωνές των ανθρώπων της ομογένειας που διαπρέπουν στο εξωτερικό.
Νέα για την Ελληνική Διασπορά
Η Ελληνική Διασπορά παραμένει ενεργή και δυναμική, με χιλιάδες Έλληνες να δραστηριοποιούνται σε Ευρώπη, Αμερική, Αυστραλία και πέρα από αυτές. Μέσα από τις σελίδες μας, θα βρείτε ρεπορτάζ για τις δράσεις, τα επιτεύγματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ομογένεια. Ο πολιτισμός αποτελεί βασικό δεσμό ανάμεσα στους Έλληνες εντός και εκτός συνόρων. Παρακολουθούμε στενά κάθε πρωτοβουλία που αναδεικνύει την ελληνική ταυτότητα παγκοσμίως.
About the Author
