Κάνε κλικ και δες περισσότερο thesnewsline.com στην αναζήτηση της Google
Πολιτισμός: Το Σάββατο 3 Οκτωβρίου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, μαζί με τον Βούλγαρο ομόλογό του Ρούμεν Ράντεφ. Η παρουσία των δύο ηγετών αφορά την υπογραφή των πρωτόκολλων μιας συμφωνίας που η Αθήνα χαρακτηρίζει ιστορικής σημασίας: η επιστροφή στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917 και, ταυτόχρονα, η παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ότι ανήκουν στον τσάρο Σαμουήλ.
Ο πρωθυπουργός θα φτάσει στη Θεσσαλονίκη λίγες ώρες μετά επίσκεψη στην Πιερία όπου και θα παραβρεθεί σε εκδήλωση για την έντακξ του Ολύμπου στον κατάλογο Μνημείων Παγκόμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco.
Τι συμφωνήθηκε και πότε
Το Μνημόνιο Κατανόησης υπεγράφη την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και τον Βούλγαρο ομόλογό της Evtim Miloshev. Το κείμενο μιλά για αμοιβαία «κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας, διατύπωση που δεν εξαντλείται σε μια απλή τελετή παράδοσης: οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν αντικείμενα που η καθεμία θεωρεί εθνικά και θρησκευτικά φορτισμένα, μετά από πολυετείς διαπραγματεύσεις.
Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Μεταφέρθηκαν στη Σόφια το 1917 και έκτοτε εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας. Έναν αιώνα και εννέα χρόνια μετά, επιστρέφουν στις κοινότητες από τις οποίες αποσπάστηκαν.
Από την ελληνική πλευρά, στη Βουλγαρία θα παραδοθούν τα λείψανα που βρέθηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες από τον καθηγητή του ΑΠΘ Νικόλαο Μουτσόπουλο, μαζί με το υπόλοιπο υλικό των τεσσάρων σαρκοφάγων του ναού. Τα οστά έχει ταυτοποιηθεί ότι ανήκουν στον τσάρο Σαμουήλ (997-1014). Φυλάσσονταν τα τελευταία χρόνια στο ίδιο μουσείο της Θεσσαλονίκης όπου θα γίνει η τελετή.
Γιατί η συμφωνία έχει βάρος πέρα από την τελετή
Ο Τσάρος Σαμουήλ είναι κεντρική μορφή της μεσαιωνικής ιστορίας της Βουλγαρίας: ηγεμόνας του Πρώτου Βουλγαρικού Κράτους που πολέμησε τη βυζαντινή κυριαρχία και παραμένει εθνικό σύμβολο στη Σόφια. Ο Ράντεφ παρουσίασε τη συμφωνία ως επισφράγιση προσπαθειών έξι δεκαετιών και κάλεσε τους Βούλγαρους σε δημόσια υποδοχή των λειψάνων στην πλατεία Μπάτενμπεργκ, το ίδιο Σάββατο. Από εκεί τα λείψανα προγραμματίζεται να μεταφερθούν αεροπορικώς στη Σόφια και να τοποθετηθούν σε σαρκοφάγο στον ναό της Αγίας Σοφίας.
Για την ελληνική πλευρά, το αντιστάθμισμα είναι συγκεκριμένο και τοπικά φορτισμένο: κειμήλια των μοναστηριών του Παγγαίου και των Σερρών που αφαιρέθηκαν σε συνθήκες πολέμου. Δεν επιστρέφουν όλα όσα είχαν μεταφερθεί τότε — τοπικά ρεπορτάζ υπενθυμίζουν ότι τα 48 αντικείμενα είναι μέρος ευρύτερου συνόλου. Γι’ αυτό το μνημόνιο αφήνει ανοιχτή τη συνέχεια: οι δύο χώρες συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για άλλα ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν εντάχθηκαν στην παρούσα συμφωνία, μεταξύ των οποίων έχουν αναφερθεί χειρόγραφα και άλλα κειμήλια.
Τι θα γίνει στη Θεσσαλονίκη
Τα σχετικά πρωτόκολλα θα υπογραφούν το Σάββατο στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, παρουσία Μητσοτάκη και Ράντεφ. Τα 48 κειμήλια θα εκτεθούν εκεί έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και στη συνέχεια θα αποδοθούν στις μονές και στη μητρόπολη από τις οποίες προέρχονται.
Η επιλογή του χώρου δεν είναι τυχαία. Το μουσείο φύλαξε επί χρόνια τα οστά του Τσάρου Σαμουήλ και θα φιλοξενήσει, έστω προσωρινά, τα επαναπατριζόμενα κειμήλια πριν αυτά επιστρέψουν στις Σέρρες και στο Παγγαίο. Έτσι η Θεσσαλονίκη γίνεται το σημείο συνάντησης δύο διαφορετικών ιστορικών διαδρομών: μιας λεηλασίας του 1917 και μιας αρχαιολογικής ανασκαφής του 1965.
Τι μένει ανοιχτό
Η συμφωνία δεν κλείνει κάθε πολιτιστική διαφορά ανάμεσα στις δύο χώρες. Κλείνει όμως μια εκκρεμότητα που είχε μείνει για δεκαετίες στο πεδίο των διμερών επαφών, χωρίς τελεσίδικη λύση. Το πρακτικό ερώτημα μετά το Σάββατο είναι διπλό: αν η έκθεση στη Θεσσαλονίκη θα λειτουργήσει ως δημόσια απόδοση των αντικειμένων πριν την οριστική επιστροφή τους στις μονές και αν οι επόμενες διαπραγματεύσεις θα φέρουν και τα υπόλοιπα αντικείμενα που έμειναν εκτός του πρώτου πακέτου.
Για τη Θεσσαλονίκη, το Σάββατο είναι η ημέρα που μια πόλη-μουσείο γίνεται το επίσημο σκηνικό μιας ανταλλαγής με ρίζες στον πόλεμο, στην αρχαιολογία και στη διπλωματία των Βαλκανίων.
About the Author
