Κάνε κλικ και δες περισσότερο thesnewsline.com στην αναζήτηση της Google
Ελλάδα: Η αυγή της 28ης Οκτωβρίου 1940 βρήκε την Ελλάδα μπροστά σε ένα τελεσίγραφο που θα καθόριζε την πορεία της στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις περνούσαν τα ελληνοαλβανικά σύνορα, οι σειρήνες προειδοποιούσαν για αεροπορικές επιδρομές και οι εφημερίδες μετέφεραν σε ολόκληρη τη χώρα την είδηση της πολεμικής σύγκρουσης. Το «Όχι» έγινε σύμβολο αντίστασης, ενώ στα βουνά της Ηπείρου και της Πίνδου άρχιζε ένας αγώνας που θα ανέτρεπε τους σχεδιασμούς της φασιστικής Ιταλίας.
Το τελεσίγραφο στην Κηφισιά
Λίγο πριν από τις 03:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, επισκέφθηκε την κατοικία του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά και του επέδωσε τελεσίγραφο της ιταλικής κυβέρνησης. Η Ρώμη απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων της από ελληνικό έδαφος και την κατάληψη στρατηγικών σημείων, όπως λιμάνια, αεροδρόμια και άλλες εγκαταστάσεις.
Η απαίτηση ισοδυναμούσε με παραβίαση της ελληνικής κυριαρχίας. Η άρνηση του Μεταξά να αποδεχθεί τους ιταλικούς όρους οδήγησε στην έναρξη της εισβολής λίγες ώρες αργότερα.
Η φράση που συνδέθηκε με εκείνη τη συνάντηση είναι το «Alors, c’est la guerre» — «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο». Αυτή είναι η γνωστή γαλλική διατύπωση που αποδίδεται στον Μεταξά.
Η Ελλάδα βρισκόταν τότε υπό το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, με επικεφαλής τον Μεταξά, και είχε διατηρήσει τυπικά ουδέτερη στάση στον ευρωπαϊκό πόλεμο. Η ιταλική επίθεση, ωστόσο, την έφερε πλέον στο επίκεντρο της σύγκρουσης.
Διάγγελμα Μεταξά το πρωί της 28ης Οκτωβρίου
Προς τον ελληνικόν λαόν,
Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν διά την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της. Μολονότι επεδείξαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην, προς όλους, η Ιταλία μη αναγνωρίζουσα εις ημας το δικαίωμα να ζώμεν ως ελεύθεροι Έλληνες μου εζήτησεν σήμερον την 3ην πρωινήν ώραν, την παράδοσιν τμημάτων του εθνικού εδάφους κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν ότι προς κατάληψιν αυτών η κίνησις των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρέσβυν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ’ εαυτό και τον τρόπον με τον οποίον γίνεται τούτο ως κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος.
Έλληνες,
τώρα θα αποδείξωμεν εάν είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας, την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το Έθνος ας εγερθή σύσσωμον, αγωνισθήτε διά την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά σας, και τας ιεράς μας παραδόσεις.
Νυν υπέρ πάντων ο αγών
Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως
Ιωάννης Μεταξάς
Η έναρξη του πολέμου στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων
Ο Τύπος της εποχής αποτύπωσε με τη γλώσσα και το ύφος του την αγωνία, την κινητοποίηση και την αποφασιστικότητα που επικράτησαν μετά την ιταλική επίθεση. Τα πρωτοσέλιδα αποτελούν σήμερα πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια, καθώς αποκαλύπτουν πώς μεταδόθηκε η είδηση σε μια κοινωνία που βρέθηκε ξαφνικά σε πολεμική κατάσταση.
Η εφημερίδα «Η Βραδυνή» πρόβαλε το σύνθημα «Ίτε παίδες Ελλήνων», παραπέμποντας στην αρχαία ελληνική παράδοση και καλώντας σε αγώνα. Ο «Ασύρματος» κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Έλληνες εις τα όπλα», ενώ το «Έθνος» έδωσε έμφαση στην υπεράσπιση της πατρίδας με τον τίτλο «Υπέρ βωμών και εστιών».
Στις 29 Οκτωβρίου, η «Καθημερινή» δημοσίευσε τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η Ελλάς ευρίσκεται από χθες εις πόλεμον με την Ιταλία», καταγράφοντας πλέον επίσημα τη νέα πραγματικότητα.
Πού δόθηκε η πρώτη μάχη
Η πρώτη σύγκρουση δεν έγινε στην Αθήνα, όπου εκδόθηκαν τα διαγγέλματα και κινητοποιήθηκε ο κρατικός μηχανισμός, αλλά στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, οι ιταλικές δυνάμεις επιτέθηκαν στις ελληνικές θέσεις προκάλυψης, με το πυροβολικό να πλήττει μεταξύ άλλων την περιοχή του Χανιού Δελβινακίου στην Ήπειρο. Οι ελληνικές μονάδες υποχώρησαν οργανωμένα προς τις προκαθορισμένες αμυντικές θέσεις, επιχειρώντας να καθυστερήσουν την προέλαση του αντιπάλου.
Στη λαϊκή και ιστορική μνήμη έχει συνδεθεί με τις πρώτες ώρες του πολέμου ο στρατιώτης Βασίλειος Τσιαβαλιάρης, από το Παλαιοχώρι Τρικάλων, ο οποίος υπηρετούσε σε φυλάκιο στα σύνορα και σκοτώθηκε από ιταλικά πυρά το πρωί της 28ης Οκτωβρίου. Η απώλειά του καταγράφεται στις ιστορικές αναφορές για τους πρώτους νεκρούς του πολέμου.
Καθοριστική για την αναχαίτιση της ιταλικής επίθεσης υπήρξε η αμυντική τοποθεσία Καλαμά – Ελαία – Γκραμπάλα – ύψωμα Κλέφτης, στην Ήπειρο. Από τις 2 έως τις 8 Νοεμβρίου, οι ελληνικές δυνάμεις απέκρουσαν τις επανειλημμένες ιταλικές επιθέσεις στην περιοχή της Ελαίας, κοντά στο Καλπάκι. Η αποτυχία της ιταλικής προέλασης στην Ήπειρο αποτέλεσε κρίσιμο σημείο στην εξέλιξη των πρώτων ημερών του πολέμου. Προεδρία της Δημοκρατίας
Παράλληλα, στο μέτωπο της Πίνδου, οι ελληνικές δυνάμεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με την ιταλική μεραρχία αλπινιστών «Τζούλια», η οποία επιχειρούσε να διασπάσει την ελληνική άμυνα και να προωθηθεί προς το Μέτσοβο. Οι μάχες στα ορεινά περάσματα, υπό ιδιαίτερα δύσκολες καιρικές συνθήκες, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αναχαίτιση του ιταλικού σχεδίου.
Η ιταλική επίθεση είχε σχεδιαστεί ως μια γρήγορη στρατιωτική επιχείρηση, με στόχο να κάμψει την ελληνική αντίσταση και να επιτρέψει στη Ρώμη να ενισχύσει τη θέση της στα Βαλκάνια. Η εξέλιξη, ωστόσο, ήταν διαφορετική. Η ελληνική άμυνα άντεξε και, από τις αρχές Νοεμβρίου, οι ελληνικές δυνάμεις πέρασαν σταδιακά στην αντεπίθεση.
Στις 13 Νοεμβρίου 1940 ολοκληρώθηκε η απόκρουση της πρώτης μεγάλης ιταλικής επίθεσης, ενώ στις 14 Νοεμβρίου άρχισε η ελληνική αντεπίθεση σε ευρύτερο μέτωπο. Τις επόμενες εβδομάδες, ο ελληνικός στρατός πέρασε τα σύνορα και προωθήθηκε σε περιοχές της τότε ιταλοκρατούμενης Αλβανίας. Η Κορυτσά καταλήφθηκε στις 22 Νοεμβρίου, ενώ ακολούθησαν οι Άγιοι Σαράντα και το Αργυρόκαστρο. Η προέλαση αυτή αποτέλεσε σημαντική στρατιωτική επιτυχία για την Ελλάδα, ανατρέποντας τις αρχικές προσδοκίες της ιταλικής ηγεσίας.
Η επιτυχία, ωστόσο, είχε βαρύ τίμημα. Οι στρατιώτες πολεμούσαν σε ορεινό έδαφος, μέσα στο κρύο και το χιόνι, αντιμετωπίζοντας ελλείψεις στον ανεφοδιασμό και μεγάλες δυσκολίες στις μεταφορές. Σημαντική ήταν και η συνδρομή των γυναικών της Ηπείρου, οι οποίες μετέφεραν τρόφιμα, πυρομαχικά και άλλα εφόδια σε δύσβατες περιοχές.
Η αποτυχία της Ιταλίας να επιτύχει μια γρήγορη νίκη οδήγησε τον Μπενίτο Μουσολίνι στην οργάνωση νέας μεγάλης επίθεσης την άνοιξη του 1941. Η εαρινή επίθεση του Μαρτίου, όμως, δεν πέτυχε τον στόχο της διάσπασης του ελληνικού μετώπου.
Η ναζιστική γερμανική επέμβαση
Η ναζιστική γερμανική επέμβαση άλλαξε στη συνέχεια την πορεία του πολέμου. Στις 6 Απριλίου 1941, η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία, ανοίγοντας νέο μέτωπο. Παρά την αντίσταση στα οχυρά της Μακεδονίας και της Θράκης, η γερμανική στρατιωτική υπεροχή οδήγησε στην κατάρρευση της οργανωμένης άμυνας. Η Αθήνα καταλήφθηκε στις 27 Απριλίου και η Κρήτη τον Μάιο, έπειτα από σφοδρές μάχες.
Η Ελλάδα εισήλθε έτσι σε μια μακρά περίοδο Κατοχής, με πείνα, εκτελέσεις, καταστροφές και διώξεις, αλλά και με την ανάπτυξη αντιστασιακών οργανώσεων που συνέχισαν τον αγώνα κατά των κατακτητών.
Το διαχρονικό μήνυμα της 28ης Οκτωβρίου
Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο η επέτειος μιας ιστορικής άρνησης. Είναι η αφετηρία μιας πολεμικής περιόδου που δοκίμασε τις αντοχές της ελληνικής κοινωνίας και σημάδεψε βαθιά τη συλλογική μνήμη της χώρας.
Από το τελεσίγραφο που επιδόθηκε στην Κηφισιά έως τις μάχες στην Ήπειρο και την Πίνδο, από τα πρωτοσέλιδα που καλούσαν τους Έλληνες στα όπλα έως τις δύσκολες ημέρες της Κατοχής, η ιστορία του 1940 υπενθυμίζει το κόστος της ελευθερίας και τις συνέπειες του πολέμου.
Το «Όχι» παραμένει σύμβολο αντίστασης, όχι επειδή η συνέχεια υπήρξε εύκολη ή χωρίς απώλειες, αλλά επειδή η χώρα επέλεξε να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της απέναντι σε μια στρατιωτική απαίτηση που απειλούσε την εδαφική της ακεραιότητα.
Η επέτειος τιμά όσους πολέμησαν και θυσιάστηκαν, ενώ υπενθυμίζει στις νεότερες γενιές ότι η ειρήνη, η ελευθερία και η εθνική ανεξαρτησία δεν είναι αυτονόητες.
About the Author
