Κάνε κλικ και δες περισσότερο thesnewsline.com στην αναζήτηση της Google
Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων στην Ελλάδα, ύστερα από 109 χρόνια, παρουσιάστηκε ως ιστορική συμφωνία. Όμως πίσω από τις τελετές και τις επίσημες δηλώσεις έχει ανοίξει μια έντονη συζήτηση: Τι γίνεται με τα χιλιάδες κειμήλια και χειρόγραφα που παραμένουν στη Βουλγαρία και γιατί η Ελλάδα παρέδωσε στη γειτονική χώρα τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ;
Η εικόνα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης ήταν πανηγυρική. Τα 48 ιερά κειμήλια που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917 επέστρεψαν στην Ελλάδα και η συμφωνία επικυρώθηκε παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου προέδρου Ρούμεν Ράντεφ.
Όμως η συμφωνία δεν πέρασε χωρίς αντιδράσεις.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα εάν η επιστροφή των 48 κειμηλίων αποτελεί πράγματι την πρώτη φάση ενός ευρύτερου επαναπατρισμού ή εάν η Ελλάδα αποδέχθηκε μια οριστική διευθέτηση που αφήνει εκτός μεγάλο μέρος των κειμηλίων που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Βουλγαρία.
«Μας αδικεί η συμφωνία», λέει ο Μητροπολίτης Δράμας
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος ήταν από τους πρώτους που εξέφρασαν ανοιχτά τις επιφυλάξεις τους.
Σε επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αμφισβήτησε το κατά πόσο η συμφωνία διασφαλίζει την επιστροφή και των υπόλοιπων κειμηλίων.
Το στοιχείο που επικαλείται είναι χαρακτηριστικό: μόνο από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης αναφέρονται 800 κλεμμένα κειμήλια και 430 χειρόγραφα, αριθμοί πολλαπλάσιοι των 48 που επιστρέφονται τώρα.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι, από την εμπειρία των προηγούμενων ετών, υπάρχουν λόγοι να διατηρεί επιφυλάξεις για την πρόθεση της βουλγαρικής πλευράς να επιστρέψει το σύνολο των κειμηλίων, τα οποία – σύμφωνα με ειδικούς – ανέρχονται στα 6.000 και προέρχονται από τις περιοχές των Σερρών, Καβάλας, Ξάνθης και Δράμας.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί για τον Μητροπολίτη η παράδοση των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ. Όπως υποστηρίζει, με την παράδοση του συγκεκριμένου υλικού η Ελλάδα ενδέχεται να αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική της θέση για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Σε δηλώσεις του μάλιστα, ο Μητροπολίτης έκανε λόγο για «ισχνή διαπραγματευτική δυνατότητα» που θα έχει πλέον η ελληνική πλευρά, ζητώντας παράλληλα το ΥΠΠΟ να αποσύρει τη συμφωνία.
Το ερώτημα των αριθμών
Η επίσημη ελληνική θέση είναι ότι τα 48 κειμήλια αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας που θα συνεχιστεί.
Το Μνημόνιο προβλέπει πράγματι ότι οι δύο χώρες θα συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και ένταξη σε επόμενη συμφωνία και άλλων ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα.
Αυτό ακριβώς όμως είναι ένα από τα σημεία που θέτει υπό αμφισβήτηση η πλευρά του Μητροπολίτη Δράμας.
Και το ερώτημα είναι απλό:
Πόσα ακόμη κειμήλια θα επιστρέψουν και με ποιο χρονοδιάγραμμα;
Γιατί τα 48 αποτελούν αναμφισβήτητα μια σημαντική επιστροφή, αλλά απέχουν πολύ από το σύνολο των αντικειμένων που η ελληνική πλευρά έχει κατά καιρούς διεκδικήσει.
Στη Βουλή οι αντιδράσεις
Το θέμα δεν έμεινε στους κόλπους της Εκκλησίας.
Στις 30 Σεπτεμβρίου, βουλευτές του ΠΑΣΟΚ κατέθεσαν ερώτηση προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, ζητώντας απαντήσεις για την επιστροφή των 48 κειμηλίων και τη διεκδίκηση των υπολοίπων.
Μεταξύ άλλων, ζητούν να γίνει γνωστό ποιες άλλες νομικές, διπλωματικές και θεσμικές δυνατότητες έχει εξετάσει η Ελλάδα για την επιστροφή των κειμηλίων και εάν αυτές έχουν αξιοποιηθεί.
Παράλληλα, 7 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, με πρωτοβουλία του βουλευτή Δράμας Θεόφιλου Ξανθόπουλου, κατέθεσαν Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων στη Βουλή.
Οι βουλευτές ζητούν, μεταξύ άλλων, να πληροφορηθούν εάν συμμετείχαν Έλληνες επιστήμονες και αρχαιολόγοι στις διαπραγματεύσεις, ποια άλλα μέσα υπάρχουν για τη διεκδίκηση των κειμηλίων και εάν συνεκτιμήθηκε η ιστορική και συμβολική σημασία των λειψάνων του Σαμουήλ πριν από την παράδοσή τους στη Βουλγαρία.
Τα 48 κειμήλια είναι «ανταλλαγή» ή «επιστροφή»;
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του ζητήματος.
Ιστορικά, τα 48 κειμήλια παρουσιάζονται ως αντικείμενα που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές κατά τη βουλγαρική κατοχή το 1917 και μεταφέρθηκαν στη Σόφια.
Με βάση τη Συνθήκη του Νεϊγύ, υπάρχει ιστορικό και διεθνές νομικό πλαίσιο που προέβλεπε την επιστροφή τέτοιων αντικειμένων.
Ν. 4858/2021, το άρθρο 25 αφορά την ανταλλαγή κινητών μνημείων που ανήκουν στο Δημόσιο.
Η διάταξη δεν δίνει μια γενική και απεριόριστη δυνατότητα ανταλλαγής. Προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τα μνημεία που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ανταλλαγής και απαιτεί θεσμική διαδικασία και γνωμοδότηση των αρμόδιων οργάνων. Εδώ όμως υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια:
Το Μνημόνιο Ελλάδας–Βουλγαρίας 2026 δεν χαρακτηρίζει τη διαδικασία ως «ανταλλαγή» αλλά ως αμοιβαία «κατάθεση». Επομένως δεν είναι ασφαλές να υποστηριχθεί ότι εφαρμόστηκε αυτομάτως το άρθρο 25.
Αυτό δημιουργεί μια πολύ ενδιαφέρουσα νομική και πολιτική διάκριση:
Αν πρόκειται για επιστροφή
Τότε το βασικό ερώτημα είναι γιατί χρειάζεται ένα αμοιβαίο αντάλλαγμα από την Ελλάδα για αντικείμενα που είχαν αφαιρεθεί από ελληνικό έδαφος και για τα οποία υπάρχει ιστορική αναφορά στη Συνθήκη του Νεϊγύ.
Αν πρόκειται για ανταλλαγή
Τότε τίθεται το ζήτημα του ελληνικού Αρχαιολογικού Νόμου και των προϋποθέσεων που προβλέπει για την ανταλλαγή κινητών μνημείων.
Αν πρόκειται για «αμοιβαία κατάθεση»
Τότε πρέπει να διευκρινιστεί ποιο είναι ακριβώς το νομικό καθεστώς της κατάθεσης, ποια είναι η διάρκεια, εάν υπάρχει δυνατότητα ανάκλησης και αν τα αντικείμενα που μεταφέρονται στη Βουλγαρία εξακολουθούν να θεωρούνται ελληνικά πολιτιστικά αγαθά.
(Από το 1:24.03)
Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη συμφωνία ως ένα σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση μιας ιστορικής εκκρεμότητας και για την περαιτέρω συνεργασία Ελλάδας και Βουλγαρίας στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η κριτική, από την άλλη πλευρά, δεν αμφισβητεί την αξία της επιστροφής των 48 κειμηλίων. Εστιάζει στο τι παραμένει εκτός συμφωνίας.
Η απάντηση θα δοθεί στις επόμενες διαπραγματεύσεις. Και εκεί θα φανεί εάν η συμφωνία της Θεσσαλονίκης άνοιξε πραγματικά τον δρόμο για τον επαναπατρισμό των υπόλοιπων κειμηλίων ή εάν η Ελλάδα θα χρειαστεί να ξεκινήσει από την αρχή μια νέα διεκδίκηση.
About the Author
