Κάνε κλικ και δες περισσότερο thesnewsline.com στην αναζήτηση της Google
Η επικύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης του μνημονίου κατανόησης του 2019 με την Τουρκία για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών οδήγησε σε νέα διπλωματική κλιμάκωση. Για πρώτη φορά το ζήτημα τέθηκε επίσημα ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαίωσε ότι το κείμενο είναι άκυρο και ανυπόστατο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε σε διαπραγματεύσεις με καλή πίστη.
Η ελληνική παρέμβαση στον ΟΗΕ
Μετά από οδηγίες του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, πρέσβυς Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας κατά τη διάρκεια κλειστών διαβουλεύσεων. Η συζήτηση έγινε στο πλαίσιο της ενότητας «Λοιπά Θέματα» (Any Other Business). Η Ελλάδα ασκεί αυτόν τον μήνα την προεδρία του Συμβουλίου, γεγονός που διευκόλυνε την ανάδειξη του θέματος.
Η ελληνική πλευρά επισήμανε ότι η απόφαση της λιβυκής Βουλής ενέχει κινδύνους για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπογράμμισε ότι «η γεωγραφία δεν αλλάζει» και ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να επαναδιατυπώνεται μέσω μονομερών κοινοβουλευτικών αποφάσεων. Παράλληλα, υπενθύμισε τη διαχρονική θέση της Αθήνας υπέρ του τερματισμού των ξένων παρεμβάσεων στη Λιβύη και της στήριξης της ενοποίησης των λιβυκών θεσμών — υπό την προϋπόθεση ότι αυτό δεν γίνεται εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Μέχρι σήμερα οι θέσεις των εμπλεκόμενων μερών είχαν γνωστοποιηθεί κυρίως μέσω επιστολών και χαρτών προς τα Ηνωμένα Έθνη. Η Γαλλία, ως μόνιμο μέλος, έχει χαρακτηρίσει το μνημόνιο άκυρο ήδη από το 2020. Η τοποθέτηση της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας αποτελεί επομένως ποιοτική αναβάθμιση της διπλωματικής της κινητοποίησης.
Η θέση της Αθήνας και του Γεραπετρίτη
Το υπουργείο Εξωτερικών είχε ήδη απορρίψει την κύρωση, τονίζοντας ότι δεν μεταβάλλει τον παράνομο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για τέτοια οριοθέτηση, ενώ το κείμενο αγνοεί τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε κατηγορηματικά ότι το μνημόνιο «δεν πρόκειται να εφαρμοστεί» και δεν παράγει κανένα νόμιμο αποτέλεσμα. Υπενθύμισε ότι η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε διαγωνισμούς για έρευνες νότια της Κρήτης — σε περιοχή που καλύπτεται από το επίμαχο κείμενο — και υπογράμμισε την ετοιμότητα της χώρας να αξιοποιήσει κάθε κυριαρχικό και νομικό μέσο, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας διεύρυνσης των χωρικών υδάτων. Η Αθήνα έχει ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης με την Αίγυπτο και την Ιταλία, οι οποίες, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, αποδεικνύουν τον σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο.
Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η ΕΕ, μέσω της ύπατης εκπροσώπου Κάγια Κάλας και των προέδρων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Επιτροπής (Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν), εξέφρασε «βαθιά λύπη» για την κύρωση και επαναβεβαίωσε την πάγια θέση της από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2019 (που επιβεβαιώθηκε και τον Ιούνιο του 2025). Το μνημόνιο «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών», «δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας» και είναι «άκυρο και ανυπόστατο», χωρίς να μπορεί να επιφέρει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. Η Ένωση εξέφρασε επίσης αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κύπρο και υπενθύμισε την αντίθεσή της σε εξωτερικές παρεμβάσεις στη Λιβύη.
Η αντίδραση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών υιοθέτησε πιο μετριοπαθή τόνο. Σε ανακοίνωσή του ενθάρρυνε «τους εταίρους στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις διαφορές τους σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη». Υπογράμμισε ότι η επίλυση τέτοιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες. Ιδιαίτερα σημείωσε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ και τις κάλεσε να διεξάγουν διμερή διάλογο για την αντιμετώπιση των σημείων διαφωνίας.
Η αμερικανική τοποθέτηση αποφεύγει την άμεση υιοθέτηση της ελληνικής και ευρωπαϊκής νομικής χαρακτήρισης του μνημονίου ως άκυρου, εστιάζοντας περισσότερο στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης και στη σταθερότητα της περιοχής.
Ευρύτερο πλαίσιο
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του Νοεμβρίου 2019 υπογράφηκε μεταξύ της Τουρκίας και της τότε διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης. Η κύρωσή του από το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης (που στηρίζεται από τον Χαλίφα Χαφτάρ) αποτελεί αναστροφή της προηγούμενης αντίθεσής του και ενισχύει πολιτικά το κείμενο από την πλευρά της Λιβύης, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλει τη νομική του ισχύ κατά την άποψη της Αθήνας και της ΕΕ.
Η εξέλιξη εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο για ενεργειακούς πόρους, θαλάσσιες ζώνες και επιρροή. Η Ελλάδα επιδιώκει να κατοχυρώσει διεθνώς την άποψη ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να αποτελέσει βάση για πρακτικές ενέργειες, ενώ η Τουρκία το υπερασπίζεται ως νόμιμο. Το αν η συζήτηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας θα οδηγήσει σε ουσιαστικότερο διεθνή αντίκτυπο ή θα παραμείνει κυρίως διπλωματική επισήμανση θα φανεί τις επόμενες εβδομάδες, όταν η Ελλάδα αναμένεται να επιστρέψει στο θέμα και σε άλλους διεθνείς οργανισμούς .
Διαβάστε επίσης
About the Author
