Μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου για το νέο εκκλησιαστικό έτος και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος

Ακολουθεί το Σεπτό Μήνυμα της Α. Θ. Παναγιότητος, του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, για την αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή του Νέου Εκκλησιαστικού Έτους (1η Σεπτεμβρίου). Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, από το 1989, αφιέρωσε την 1η Σεπτεμβρίου ως ημέρα προσευχής υπέρ της Προστασίας του Φυσικού Περιβάλλοντος:

† Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

ΕΛΕΩι ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΧΑΡΙΝ, ΕΙΡΗΝΗΝ ΚΑΙ ΕΛΕΟΣ

ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΠΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΤΙΣΕΩΣ

ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

* * *

Ἱερώτατοι καί Θεοφιλέστατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,

Χάριτι τοῦ ἀγαθοδότου Θεοῦ εἰσερχόμεθα σήμερον εἰς τό νέον ἐκκλησι-αστικόν ἔτος, τιμῶντες καί ἑορτάζοντες ἐν ψαλμοῖς καί ὕμνοις καί ᾠδαῖς πνευ-ματικαῖς, κατά τήν ἔναρξιν αὐτοῦ, τήν «Ἡμέραν προσευχῆς ὑπέρ τῆς προστασίας τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος».

Ἡ πολυδιάστατος σύγχρονος οἰκολογική κρίσις εἶναι κρίσις τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου, τῆς θρησκείας καί τῆς φιλοσοφίας του, τοῦ ἤθους καί τοῦ πολιτισμοῦ του. Προηγεῖται ἡ «κακή ἀλλοίωσις» τῆς ἐλευθερίας μας, ἡ ἀποκοπή καί ἡ ἀλλοτρίωσίς μας ἀπό τήν Πηγήν τῆς Ζωῆς, καί ἀκολουθεῖ ἡ καταστροφική διά τό φυσικόν περιβάλλον συμπεροφορά. Αἰσθανόμεθα βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην διά τό γεγονός ὅτι αἱ πρωτοποριακαί πρωτοβουλίαι καί παρεμβάσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀδιαλείπτως ἀπό τό ἔτος 1989 μέχρι τῆς σήμερον, ὄχι μόνον ἀπεκάλυψαν τάς πνευματικάς παραμέτρους τοῦ οἰκολογικοῦ προβλήματος, ἀλλά διήνοιξαν νέας ὁδούς καί προοπτικάς διά τήν ἀντιμετώπισίν του. Τά οἰκολογικά συνέδρια, οἱ σχετικοί διαχριστιανικοί καί διαθρησκειακοί διάλογοι, αἱ συγκεκριμέναι προτάσεις τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ἐπί περιβαλλοντικῶν θεμάτων, ἡ ἀναφορά εἰς τάς κοινωνικάς διαστάσεις καί συνεπείας τῆς οἰκολογικῆς κρίσεως καί ἄλλα τοιαῦτα, συγκροτοῦν μίαν ρωμαλέαν περιβαλλοντολογικήν πρότασιν, μέ ἔμφασιν εἰς τήν ἀδήριτον ἀνάγκην «κοπερνίκειας στροφῆς» εἰς τήν κατανόησιν τῆς ἰδέας τῆς προόδου καί εἰς τήν στάσιν τῆς ἀνθρωπότητος ἀπέναντι εἰς τήν φύσιν, καθώς καί εἰς τόν τρόπον δράσεως τῶν παραγόντων τῆς πολιτικῆς, τῆς οἰκονομίας καί τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, τῶν Ἐκκλησιῶν καί τῶν θρησκειῶν, τῆς ἐπιστήμης καί τῆς τεχνολογίας καί τῆς παιδείας τῆς νέας γενεᾶς.

Θά συνεχίσωμεν, ἔργῳ καί λόγῳ, τήν προβολήν τῆς οἰκολογικῆς προτάσεως τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, τόν οἰκοφιλικόν δυναμισμόν τῆς εὐχαριστιακῆς, ἀσκητικῆς καί δοξολογικῆς σχέσεως μέ τήν δημιουργίαν, ὑπογραμ-μίζοντες πάντοτε ὅτι ἀπαιτεῖται ἐπισταμένη θεολογική ἐργασία διά τήν ἀποσα-φήνισιν τοῦ αὐθεντικοῦ οἰκολογικοῦ μηνύματος τῆς Ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως καί παραδόσεως, ἐπ᾿ ἀγαθῷ τῆς «καλῆς λίαν» δημιουργίας.

Εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ ἀνάδειξις τῶν θρησκευτικῶν καί ἠθικῶν διαστάσεων τῆς οἰκολογικῆς ἀπειλῆς θά ὁδηγήσῃ εἰς τήν συνειδητοποίησιν τῆς ἀξονικῆς σημασίας τῆς «οἰκολογικῆς εὐθύνης». Ἐπί τέλους, ὁ ἄνθρωπος πρέπει νά παύσῃ νά δρᾷ ὡς νά μή ἐγνώριζε καί νά ἀποβάλῃ ὁριστικῶς τήν ψευδαίσθησιν ὅτι ὁ πλανήτης γῆ δύναται εἰς τό διηνεκές νά ὑπερβαίνῃ τάς ἀνθρωπογενεῖς ἐπιβαρύνσεις καί καταστροφάς, ὅτι ἡ φύσις ἔχει τήν δύναμιν νά ἀνανεώνεται ἀφ᾿ ἑαυτῆς. Τό ἦθος τῆς εὐθύνης διά τήν προστασίαν τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος ὀφείλει νά ἐκφράζεται εἰς παγκόσμιον, ἐθνικόν, τοπικόν καί προσωπικόν ἐπίπεδον. Ἐπαναλαμβάνομεν καί πάλιν, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις οἰκολογικῆς εὐθύνης εἶναι «κατηγορική προστακτική» διά τήν ἀνθρω-πότητα, ἐνώπιον τῆς μεγαλυτέρας ἀπειλῆς, τήν ὁποίαν ἐκλήθη αὕτη νά ἀντιμε-τωπίσῃ εἰς ὁλόκληρον τήν ἱστορικήν της διαδρομήν.

Προφανέστατα, μέ κυρίαρχον τό ἀνθρωπολογικόν πρότυπον, τό ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ὁ «ἄφρων πλούσιος» τοῦ Εὐαγγελίου (Λουκ. ιβ΄, 17-21), μέ τό «καθελῶ μου τάς ἀποθήκας καί μείζονας οἰκοδομήσω, καί συνάξω ἐκεῖ πάντα τά γενήματά μου καί τά ἀγαθά μου», καί τό «ψυχή, ἔχεις πολλά ἀγαθά κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, πίε, εὐφραίνου», ἡ ἀνθρωπότης ὑπονομεύει τό μέλλον της καί ἀφανίζει τόν «οἶκον» της. Αἱ «νεωτερικαί ἁμαρτίαι» τῆς ἀνθρωπότητος ἐδημι-ούργησαν, καί συνεχίζουν νά τό πράττουν, νέους διχασμούς καί διασπάσεις μεταξύ ἀνθρώπου καί φύσεως. Ὁ σύγχρονος «ἀνθρωποθεός» ἐμμένει εἰς τήν γεωκτονίαν, ἀγνοεῖ μέτρα καί ὅρια ἐν ὀνόματι γεωπολιτικῶν σχεδιασμῶν καί οἰκονομικῶν συμφερόντων, τοῦ καταναλωτισμοῦ καί τῆς ἱκανοποιήσεως, οὐσιαστικῶς ἀκο-ρέστων, ἀναγκῶν, ἀλλά καί, βαθύτερον, λόγῳ ἐσωτερικῶν βιωματικῶν καί ἀξιακῶν ἀνατροπῶν. Αἱ ἐπιπτώσεις μιᾶς παγκοσμίου κυριαρχίας τῆς βουλήσεως χειραγω-γήσεως, ἐργαλειοποιήσεως καί ἐκμεταλλεύσεως τῆς φύσεως θά ἀποβοῦν τραγικαί διά τήν ζωήν εἰς τόν πλανήτην μας.

Ἡ προϊοῦσα ἀποδοχή καί ἐπίσημος καθιέρωσις τῆς 1^ης Σεπτεμβρίου ὑπό τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου ὡς Ἡμέρας Προστασίας τοῦ Φυσικοῦ Περιβάλλοντος ἀποκτᾷ σήμερον ἰδιαιτέραν βαρύτητα ὡς σύμβολον καί ἔμπρακτος προώθησις τῆς ἑνότητος τῶν Χριστιανῶν. Ἐξ ἄλλου, ἡ δοξολόγησις τοῦ «δημιουργοῦ πάσης τῆς κτίσεως» κατά τήν Ἀρχήν τῆς Ἰνδίκτου εἰς τήν λειτουργικήν παράδοσίν μας, ἀποτελεῖ μίαν πολύτιμον παρακαταθήκην, ὡς πρόσκλησις καί προτροπή πρός σεβασμόν τῆς δημιουργίας, ἡ ὁποία ὑφίσταται τάς συνεπείας τῆς ἀνοικείου ἀνθρωπογενοῦς ἐπιβουλῆς.

Τιμιώτατοι ἀδελφοί καί προσφιλέστατα τέκνα,

Ὁ σεβασμός τῶν βασικῶν πυλώνων τοῦ οἰκολογικοῦ πολιτισμοῦ δύναται νά ἀνακόψῃ τάς οἰκοκαταστροφικάς τάσεις καί νά διανοίξῃ τόν «οἰκολογικόν μονό-δρομον» τῆς βιωσίμου ἀναπτύξεως. Γενικώτερον, ἡ ἀνθρωπότης ἔχει ἀνάγκην συναινέσεως ἐπί ἑνός κορμοῦ κοινῶν θεμελιωδῶν ἀξιῶν, ὁ ὁποῖος, ἐντός ἑνός κόσμου ρήξεων καί πολώσεων, θά λειτουργῇ ὡς πυξίς διά τήν πορείαν πρός τό μέλλον. Ἄξονα αὐτοῦ τοῦ ἀξιακοῦ συνόλου θεωροῦμεν τήν ἀρχήν τῆς ἀλληλεγγύης, ὡς παράγοντος συνυπευθυνότητος, διαλόγου καί εἰλικρινοῦς ἀμοιβαιότητος, ὁμοῦ μετά τῆς συλλογικῆς εὐθύνης διά τήν προστασίαν τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος. Τόσον ὁ ἔμπρακτος σεβασμός τῆς ἱερότητος τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, ὅσον καί ἡ μέριμνα διά τήν ἀκεραιότητα τῆς κτίσεως, ἀποτελοῦν, ἐξ ἐπόψεως χριστιανικῆς, ζωτικάς ἐκφάνσεις τῆς εὐχαριστιακῆς πραγματώσεως τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς κλήσεως τοῦ ἀνθρώπου νά καταστῇ «ἱερεύς» τῆς δημιουργίας.

Ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ, εὐχόμενοι αἴσιον καί εὔκαρπον ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς καί θεαρέστοις τόν νέον ἐκκλησιαστικόν ἐνιαυτόν, ἐπικαλούμεθα ἐπί πάντας ὑμᾶς, πρεσβείαις καί μεσιτείᾳ τῆς Παναγίας τῆς Παμμακαρίστου, τήν πανίερον εἰκόνα τῆς ὁποίας εὐλαβῶς φυλάττομεν ἐν τῷ Πανσέπτῳ Πατριαρχικῷ Ναῷ, καί «στόμασι καί καρδίᾳ καί θελήματι» ἀσπαζόμεθα, τήν χάριν καί τό ἔλεος τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Οὗ τό ὑπεράγιον ὄνομα εἴη εὐλογημένον καί δεδο-ξασμένον νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς ἀπεράντους αἰῶνας. Ἀμήν!

,βκς’ Σεπτεμβρίου α’

Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος

διάπυρος πρός Θεόν εὐχέτης πάντων ὑμῶν

Le message du Patriarche œcuménique Bartholomaios pour le nouvel an ecclésiastique et la journée de protection de l’environnement

No de protocole 668

† BARTHOLOMAIOS

PAR LA GRÂCE DE DIEU ARCHEVÊQUE DE CONSTANTINOPLE,
NOUVELLE ROME, ET PATRIARCHE ŒCUMÉNIQUE
QUE LA GRÂCE, LA PAIX ET LA MISÉRICORDE
DE NOTRE SEIGNEUR, DIEU ET SAUVEUR JÉSUS CHRIST,

AUTEUR DE TOUTE LA CRÉATION,
SOIENT AVEC LE PLÉRÔME DE L’ÉGLISE

Très honorables frères Hiérarques et enfants bénis dans le Seigneur, Par la grâce du Dieu dispensateur de tout bien, nous entrons aujourd’hui dans la nouvelle année ecclésiastique, en rendant grâce et en célébrant, par des psaumes, des hymnes et des cantiques spirituels, son commencement, marqué par la «Journée de prière pour la protection de l’environnement naturel».
La crise écologique contemporaine, dans toutes ses dimensions, est une crise de la liberté de l’homme, de sa religion et de sa philosophie, de son ethos et de sa civilisation. Elle est précédée par la «mauvaise altération» de notre liberté, par notre rupture et notre éloignement de la Source de la Vie, ayant pour corollaire le comportement destructeur à
l’égard de l’environnement naturel. Nous éprouvons une profonde gratitude pour le fait que les initiatives et interventions pionnières du Patriarcat œcuménique, sans interruption depuis 1989 jusqu’à ce jour, ont non seulement révélé les dimensions spirituelles de la question écologique, mais ont également ouvert de nouvelles voies et de nouvelles perspectives pour y faire face. Les congrès consacrés à l’écologie, les dialogues interchrétiens et interreligieux qui s’y rapportent, les propositions concrètes de la Grande Église en matière environnementale, l’attention portée aux dimensions sociales et aux conséquences de la crise écologique, ainsi que bien d’autres initiatives de cette nature, constituent une proposition environnementale vigoureuse. Celle-ci met l’accent sur l’impérieuse nécessité d’un «tournant copernicien» dans notre compréhension de l’idée de progrès et dans l’attitude de l’humanité à l’égard de la nature, ainsi que dans la manière d’agir des acteurs de la politique, de l’économie et de la vie sociale, des Églises et des religions, de la science et de la technologie, de même que dans le domaine de l’éducation des nouvelles générations.

Nous continuerons, par nos actes comme par notre parole, à promouvoir la proposition écologique de la sainte Grande Église du Christ, ainsi que le dynamisme écophile de la relation eucharistique, ascétique et laudative avec la création, en soulignant toujours qu’un travail théologique approfondi est nécessaire afin de clarifier le message écologique authentique de notre foi et de notre tradition orthodoxes, pour le bien de la création «très
bonne».
Nous sommes certains que la mise en lumière des dimensions religieuses et morales de la menace écologique conduira à la prise de conscience de l’importance fondamentale que revêt la «responsabilité écologique». Enfin, l’homme doit cesser d’agir en faignant l’ignorance et abandonner définitivement l’illusion selon laquelle la planète Terre pourrait, indéfiniment, supporter et surmonter les dégradations et les destructions provoquées par l’homme, comme si la nature avait, par elle-même, le pouvoir de se renouveler sans limites. L’éthique de la responsabilité à l’égard de la protection de l’environnement naturel doit s’exprimer aux niveaux mondial, national, local et personnel. Nous le répétons une fois encore: le développement d’une responsabilité écologique constitue une « impérative
catégorique » pour l’humanité, face à la plus grande menace qu’elle n’ait jamais été appelée à affronter tout au long de son histoire.
Il est évident que, sous la domination du modèle anthropologique représenté par le «riche insensé» de l’Évangile (Lc 12, 17-21), qui dit: «Je démolirai mes greniers et j’en construirai de plus grands, et j’y amasserai toute ma récolte et tous mes biens», puis: «Mon âme, tu as beaucoup de biens en réserve pour de nombreuses années; repose-toi, mange, bois et réjouis-toi», l’humanité compromet son avenir et détruit sa propre «maison». Les «péchés de la modernité» de l’humanité ont créé, et continuent de créer, de nouvelles divisions et de nouvelles ruptures entre l’homme et la nature. L’«homme-dieu» contemporain persiste dans le «géocide»; il méconnaît toute mesure et toute limite au nom de stratégies géopolitiques et d’intérêts économiques, du consumérisme et de la satisfaction de besoins essentiellement insatiables, mais aussi, plus profondément, en raison de bouleversements intérieurs,
existentiels et axiologiques. Les conséquences d’une domination mondiale de la volonté de manipuler, d’instrumentaliser et d’exploiter la nature seront tragiques pour la vie sur notre planète.
L’acceptation progressive et la reconnaissance officielle du 1er septembre, par le monde chrétien, comme Journée de protection de l’environnement naturel revêtent aujourd’hui une importance particulière, en tant que symbole et expression concrète de la promotion de l’unité des chrétiens. D’autre part, la glorification de l’«Auteur de toute la
création», au commencement de l’Indiction, dans notre tradition liturgique, constitue un précieux héritage, en ce qu’elle nous invite et nous exhorte au respect de la création, laquelle subit les conséquences des agressions inconsidérées dont elle est victime de la part de l’homme.
Très vénérables frères et très chers enfants dans le Seigneur, Le respect des piliers fondamentaux de la culture écologique peut freiner les tendances destructrices envers l’environnement et ouvrir «la voie incontournable» du
développement durable. Plus généralement, l’humanité a besoin d’un consensus autour d’un socle commun de valeurs fondamentales qui, dans un monde marqué par les ruptures et les polarisations, puisse servir de boussole pour son chemin vers l’avenir. Nous considérons comme l’axe de cet ensemble de valeurs le principe de solidarité, en tant que facteur de coresponsabilité, de dialogue et de réciprocité sincère, conjointement avec la responsabilité
collective de protéger l’environnement naturel. Tant le respect concret du caractère sacré de la personne humaine que le souci de l’intégrité de la création constituent, du point de vue chrétien, des expressions vitales de la réalisation eucharistique de l’Église et de l’appel adressé à l’homme à devenir «prêtre» de la création.
Dans cet esprit, souhaitant que la nouvelle année ecclésiastique soit heureuse et féconde en œuvres bonnes et agréables à Dieu, nous invoquons sur vous tous, par les prières et l’intercession de la Toute-Sainte Mère de Dieu, la Toute-Bienheureuse –dont nous vénérons pieusement la très sainte icône dans l’église patriarcale, et que nous embrassons «de nos lèvres, de notre cœur et de notre volonté»– la grâce et la miséricorde de notre Seigneur, Dieu et Sauveur Jésus-Christ. Que Son nom très saint soit béni et glorifié, maintenant et toujours, et dans les siècles sans fin. Amen!

1er septembre 2026
† Bartholomaios de Constantinople
priant pour vous Dieu avec ferveur.