Κάνε κλικ και δες περισσότερο thesnewsline.com στην αναζήτηση της Google
Ο Οκτώβριος είναι ένας μήνας με ξεχωριστή ιστορική σημασία για την Ελλάδα και ιδιαίτερα για την πόλη της Θεσσαλονίκης, με τρεις ημερομηνίες, άρρηκτα συνδεδεμένες με την πίστη, την ελευθερία, τους ηρωικούς αγώνες και την ιστορική μνήμη.
Την 26η Οκτωβρίου η πόλη εορτάζει τον πολιούχο της Άγιο Δημήτριο. Το 1912, ανήμερα της εορτής του Αγίου και προς τα ξημερώματα της 27ης Οκτωβρίου, στο Διοικητήριο ολοκληρώνεται το Πρωτόκολλο Παράδοσης με τις υπογραφές του Χασάν Ταχσίν Πασά, Βίκτωρ Δούσμανη και Ιωάννη Μεταξά σηματοδοτώντας την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από την οθωμανική κυριαρχία. Η 28η Οκτωβρίου μας υπενθυμίζει το ηχηρό «Όχι» του 1940 και την ηρωική αντίσταση του ελληνικού λαού απέναντι στις ναζιστικές δυνάμεις των Γερμανών.
Πριν κάποιος προτρέξει λέγοντας ότι έχουμε μπερδέψει τους Μακεδονομάχους με τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Β’ ΠΠ, η παραπάνω αναφορά – για το τί τιμούμε τον μήνα Οκτώβριο ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη, μιας και πλησιάζουν οι επετειακοί εορτασμοί – δεν είναι απλά πληροφοριακή αλλά έρχεται να μας υπενθυμίσει τον ρόλο του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908) ως μέρος του ιστορικού αγωνιστικού πλαισίου μέσα από το οποίο πραγματοποιήθηκε η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (και λοιπές πόλεις της Μακεδονίας) κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο (Οκτώβριος 1912- Μάιος 1913).
Ορμώμενοι από αυτό το ιστορικό κομμάτι, κι εν όψει των επερχόμενων επετειακών εορτασμών (κι όχι μόνο) είναι πολύ πιθανό κάποια στιγμή να περάσουμε μπροστά από τις μαρμάρινες προτομές και αγάλματα αγωνιστών που βρίσκονται τιμητικά τοποθετημένες σε πάρκα, πλατείες και άλλα σημεία της Θεσσαλονίκης.
Οι προτομές των Μακεδονομάχων εξακολουθούν να στέκουν ακοίμητοι φρουροί της ιστορικής μνήμης. Πρόσωπα που σημάδεψαν τον Μακεδονικό Αγώνα, άνθρωποι που έδρασαν σε μια εποχή έντονων ανταγωνισμών και θυσιών, παραμένουν παρόντα στον αστικό ιστό, όχι ως σιωπηλά διακοσμητικά στοιχεία, αλλά ως υπενθυμίσεις μιας κρίσιμης περιόδου για τη Μακεδονία και την ελληνική ιστορία.
Κάθε προτομή κρύβει πίσω της μια ξεχωριστή διαδρομή, μια προσωπική επιλογή και ένα κομμάτι μιας συλλογικής περιπέτειας που διαμόρφωσε την ταυτότητα του τόπου. Αρκεί μια στάση μπροστά τους για να μετατραπεί ένας συνηθισμένος περίπατος σε συνάντηση με το παρελθόν — και να ακουστεί, μέσα από τη σιωπή του μπρούντζου και της πέτρας, ο απόηχος του Μακεδονικού Αγώνα.
Κι αν μέχρι πρότινος, τις προσπερνούσαμε κάπως βιαστικά, ίσως και αδιάφορα, δεν είναι κακό να γνωρίζουμε κάτι, έστω και μία μικρή λεπτομέρεια, για τους μαρμάρινους ήρωες που στέκουν ακλόνητοι στο χρόνο.
Οι μαρμάρινες προτομές των ηρώων στο Πάρκο Μακεδονομάχων
Πίσω από τη στάση “Αγίας Σοφίας” του Μετρό (πάνω από την οδό Εγνατία) και απέναντι από τον Ιερό Ναό της Αχειροποίητου βρίσκεται το Πάρκο των Μακεδονομάχων.
Εκεί, κάτω από τα δέντρα και ανάμεσα από τα σκαλοπάτια, στέκουν οι μαρμάρινες προτομές 9 αγωνιστών του Μακεδονικού Αγώνα: Παύλος Μελάς, Ιών Δραγούμης, Δημήτριος Καλαποθάκης, Αλέξανδρος Πετρίδης, Καπετάν Κωττάς, Ηλίας Δεληγιαννάκης, Ευθύμιος Καούδης, Παύλος Γυπάρης, Γεώργιος Βολάνης.
Παύλος Μελάς – Ο Μακεδονομάχος που “σημάδεψε” τον Αγώνα
Καπετάν Μίκης Ζέζας, “έμπορος” Πέτρος Δέδες, ο Παύλος Μελάς υπήρξε μία από τις εμβληματικές μορφές του Μακεδονικού Αγώνα.
Γαμπρός του Ίωνα Δραγούμη, πολέμησε στη Μακεδονία με ένοπλο σώμα, επιδιώκοντας να οργανώσει την αντίσταση απέναντι στις βουλγαρικές ένοπλες ομάδες και να ενισχύσει το ηθικό των ελληνικών κοινοτήτων.
Πέρα από τη στρατιωτική του δράση, οι επιστολές του αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο με έντονη συναισθηματική ευαισθησία, βαθιά αγάπη για την οικογένειά του και ενδιαφέρον για τους ανθρώπους που συναντούσε, ακόμη κι αν αυτοί ήταν εχθροί. Ο ευγενικός και ανθρώπινος χαρακτήρας του αποτελεί σημαντική πλευρά της προσωπικότητάς του, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από την προσωπική του αλληλογραφία.
“Το βράδυ επήγα εις την εκκλησίαν του μοναστηρίου, την χαμηλήν, παναρχαίαν εκκλησίαν. Και εκεί, μόνος εις το σκότος, έκλαυσα με απελπισίαν. Ησθανάμην ως εις την κόλασιν και εντελώς μόνος. Ελησμόνησα όλον το ωραίον, το υψηλόν και το ευγενές μέρος της αποστολής μου, και έβλεπα μόνον φόνους αγρίους, δολίους, ερήμωσιν οικογενειών, απελπισίαν γονέων, τέκνων, αδελφών“.
Η ζωή και ο αγώνας του στα μακεδονικά εδάφη έμελλε να διακοπεί πρόωρα στις 13 Οκτωβρίου 1904, στη Στάτιστα της Καστοριάς, το σημερινό χωριό Μελάς. Η ομάδα του βρέθηκε αντιμέτωπη με οθωμανικό στρατιωτικό απόσπασμα, έπειτα από πληροφορίες που είχαν φτάσει στις αρχές για την παρουσία του στην περιοχή.
Κατά τη συμπλοκή, ο Μελάς τραυματίστηκε θανάσιμα από πυροβολισμό στην οσφυϊκή χώρα και πέθανε λίγο αργότερα, σε ηλικία μόλις 34 ετών. Οι ακριβείς συνθήκες του τραυματισμού του έχουν αποτελέσει αντικείμενο ιστορικής συζήτησης.
Ο Ηλίας Βενέζης σε ένα οδοιπορικό στη Μακεδονία το 1964, ακολουθώντας τα ίχνη του Μελά θα γράψει στις “Επιφυλλίδες του Βήματος“:
«Περπατούμε με συγκίνηση, σιωπηλοί, μες σ’ αυτό το χωριατόσπιτο όπου, εδώ και εξήντα χρόνια ακριβώς γράφτηκε μια δυνατή σελίδα της νεώτερης ιστορίας μας…Μια ξύλινη πόρτα σώζεται τρυπημένη απ’ το βόλι της μάχης. Μια γυναίκα, μαυροφορεμένη, ξεπροβέλνει στο σοκάκι…Ωστόσο η μάνα της, μαζί με άλλες μανάδες της Μακεδονίας, κουβαλήσανε το σώμα του σκοτωμένου παλικαριού και το θάψανε κρυφά. Μας το βεβαιώνει ο δάσκαλος του χωριού, ο κ. Βασίλειος Χατζηστεφάνου: ένας χορός γυναικών της Στάτιτσας παρασταθήκανε στο νεκρό.Εμείς ακολουθούμε τα ίχνη αυτού του χορού των γυναικών της Στάτιστας, που σήκωσαν το αποκεφαλισμένο σώμα και ακολουθώντας το ρυάκι, ανηφορίσανε και το θάμανε σε μέρος κρυφό της πλαγιάς»
Ο θάνατός του προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση και συνέβαλε στην ενίσχυση της κινητοποίησης στην Ελλάδα για το Μακεδονικό Ζήτημα, ενώ το όνομά του συνδέθηκε έκτοτε με τη μνήμη του Μακεδονικού Αγώνα.
“Εξυπνήσαμεν εις τας 7 το πρωί με πόνους εις τα πόδια και όλον το σώμα. Τα τσαρούχια μας είναι γεμάτα παγωμένο νερό, και εν τούτοις δεν ημπορούμεν να τα βγάλωμεν διότι έπειτα δεν είναι δυνατόν να φορεθούν.
Τρώγομεν ολίγον ψωμί που είναι ωσάν λάσπη από την βροχήν. Μετ’ ολίγον έρχεται ο Ζήσης και μας φέρνει ψωμί, ελιές κρομμύδια και κρασί, διότι σήμερον είναι νηστεία“.
(Απόσπασμα γράμματος του Π. Μελά προς τη γυναίκα του, 1904 – Λέχοβο)
(Γλύπτρια Ναταλία Μελά, εγγονή του Παύλου Μελά)
Δημήτριος Καλαποθάκης – Από την πένα στην υποστήριξη του αγώνα
Ο δημοσιογράφος και εκδότης (“Σημαία“, “Άβδηρα“, “Εμπρός“) Δημήτριος Οικονόμου Καλαποθάκης υπήρξε μία από τις σημαντικές μορφές του Μακεδονικού Αγώνα, με τη συμβολή του να αναπτύσσεται κυρίως στο πεδίο της οργάνωσης, της ενημέρωσης, της πολιτικής και οικονομικής υποστήριξης του ελληνικού αγώνα στη Μακεδονία.
Ο Καλαποθάκης υπήρξε από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν τον κίνδυνο που μπορούσαν να προκαλέσουν οι βουλγαρικές εθνικές επιδιώξεις στη Μακεδονία. Με όπλο την πένα του και μέσα από τις εφημερίδες που διηύθυνε, ανέδειξε τις εξελίξεις στο μακεδονικό μέτωπο, ενημερώνοντας την κοινή γνώμη για τις διαστάσεις του Μακεδονικού Ζητήματος. Δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στην καταγραφή των γεγονότων. Άσκησε έντονη κριτική στην πολιτική ηγεσία και πίεσε τους πολιτικούς να εγκαταλείψουν την αδράνεια και να αναλάβουν άμεση δράση για την υπεράσπιση του ελληνισμού της Μακεδονίας. Η δημοσιογραφική του δραστηριότητα συνδέθηκε στενά με την οργανωμένη ελληνική κινητοποίηση και τον ρόλο του ως προέδρου του Μακεδονικού Κομιτάτου της Αθήνας, το οποίο συνέβαλε στον συντονισμό και την υποστήριξη του Μακεδονικού Αγώνα.
Ο Δημήτριος Καλαποθάκης πέθανε στις 27 Μαΐου 1921 στο Μόναχο της Γερμανίας, όπου είχε μεταβεί για θεραπεία λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας. Η είδηση του θανάτου του δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Εμπρός” στις 3 Ιουνίου του 1921.
(Γλύπτης Μιχαήλ Τόμπρος)
Ίων Δραγούμης – Ο ασυμβίβαστος διπλωμάτης
Αγωνιστής, πολεμιστής, λογοτέχνης ο Ίων Δραγούμης διακρίθηκε, μεταξύ άλλων, για τον ενεργό ρόλο που ανέπτυξε ως διπλωμάτης στο Μακεδονικό. Οι πολλαπλές μεταθέσεις του κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του – Μοναστήρι, Φιλιππούπολη, Αλεξάνδρεια, Αλεξανδρούπολη, Σέρρες, Κωνσταντινούπολη κα – μαρτυρούν τη σύγκρουση που είχε με τους ανωτέρους του, για τους οποίους οι αγωνιστικές πρωτοβουλίες του για την οθωμανική κατοχή και τη δράση των Βουλγάρων στη Μακεδονία, αποτελούσαν “ζήτημα”.
“Μυστικές Τριάδες”, “Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως”, ο Δραγούμης κατάφερε να δημιουργήσει ένα σημαντικό δίκτυο αγωνιστών, με δράσεις από κατασκοπεία και σαμποτάζ μέχρι οργάνωση ένοπλων ομάδων μαχητών.
Ο Ίων Δραγούμης ήταν παρόν στην παράδοση της Θεσσαλονίκης το 1912 κι ήταν αυτός που συνέταξε το Πρωτόκολλο Παράδοσης της πόλης. Εκείνη την ημέρα, μαζί με τον Αθανάσιο Σουλιώτη Νικολαϊδη ύψωσε την ελληνική σημαία στον Ιερό Ναό του Γρηγορίου Παλαμά (Μητροπόλεως).
Το 1917 εξορίσθηκε στην Κορσική και στη Σκόπελο.
Μέσα στο κλίμα του εθνικού διχασμού, ο Δραγούμης κατηγορήθηκε για την απόπειρα δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου στο Παρίσι στις 30 Ιουλίου 1920 (δύο ημέρες μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών) και στις 31 Ιουλίου, δολοφονήθηκε στην Αθήνα, έξω από την έπαυλη (της εποχής) Θων.
“Πολλοὶ ὅμως ῥωτοῦσαν·
− Τί νὰ κάμουμε; Μᾶς σφάζουν.
Καὶ ὁ Άλέξης ἀποκρίνουνταν πάντα·
− Μᾶς φτάνουν πιὰ οἱ μάρτυρες· χρειάζονται τώρα ἥρωες. Γενῆτε ἥρωες!”
(Απόσπασμα από το έργο του Ι. Δραγούμη «Μαρτύρων και ηρώων αίμα»)
(Γλύπτης Μιχαήλ Τόμπρος)
Αλέξανδρος Πετρίδης – Πράκτορας Α΄ τάξης του Μακεδονικού Αγώνα
Με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, ο Αλέξανδρος Πετρίδης υπηρέτησε τον Μακεδονικό Αγώνα ως πράκτορας Α΄ τάξης, αναλαμβάνοντας σημαντικό ρόλο στη συγκέντρωση και μεταφορά πληροφοριών. Συνεργάστηκε με τον Λάμπρο Κορομηλά, γενικό πρόξενο της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη από το 1904, και τον διερμηνέα Ασκητή, μεταφέροντας πληροφορίες για τις κινήσεις και τις ενέργειες των οθωμανικών αρχών και των βουλγαρικών οργανώσεων.
Η δράση του εντασσόταν στο δίκτυο πληροφοριών που υποστήριζε τον ελληνικό αγώνα, σε μια περίοδο κατά την οποία η συλλογή και η έγκαιρη διαβίβαση πληροφοριών αποτελούσαν κρίσιμο στοιχείο για τον συντονισμό των ελληνικών ενεργειών.
Ο Αλέξανδρος Πετρίδης συνδέθηκε με ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου σημαντικό πεδίο προσφοράς στη Θεσσαλονίκη: το Παπάφειο Ορφανοτροφείο, του οποίου ανέλαβε τη διεύθυνση το 1920 και παρέμεινε στη θέση αυτή έως το 1955.
(Γλύπτης Ευθύμιος Καλευράς)
Καπετάν Κώττας – “Να ζήσει η Ελλάδα”
Πριν ο Παύλος Μελάς περάσει στη Μακεδονία και ο ένοπλος αγώνας αποκτήσει ευρύτερη απήχηση στην Ελλάδα, ένας ντόπιος οπλαρχηγός είχε ήδη πάρει τα όπλα στη Δυτική Μακεδονία. Ο Κωνσταντίνος Χρήστου, γνωστός ως Καπετάν Κώττας, υπήρξε μία από τις πρώτες μορφές της ένοπλης ελληνικής δράσης στην περιοχή.
Η γνωριμία του με τον μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανό Καραβαγγέλη υπήρξε καθοριστική για την ένταξή του στην ελληνική πλευρά του Μακεδονικού Αγώνα. Ο Κώττας ανέλαβε να προστατεύει χωριά από τις επιθέσεις ένοπλων βουλγαρικών ομάδων και να στηρίζει την ελληνική παρουσία στη Δυτική Μακεδονία.
Η σημασία του βρίσκεται και στο γεγονός ότι υπήρξε γηγενής οπλαρχηγός, με γνώση του τόπου, των ανθρώπων και των ορεινών περασμάτων. Η δράση του προηγήθηκε της ευρύτερης κινητοποίησης που ακολούθησε το 1904 και συνέβαλε στη διαμόρφωση των συνθηκών μέσα στις οποίες έδρασαν αργότερα ο Παύλος Μελάς και άλλοι Έλληνες αξιωματικοί. Ο Κώττας συνδέθηκε με τον Μελά και συμμετείχε στην προσπάθεια οργάνωσης του αγώνα στο πεδίο.
Η πορεία του, ωστόσο, διακόπηκε βίαια. Τον Ιούνιο του 1904 συνελήφθη από τις οθωμανικές αρχές και μεταφέρθηκε στις φυλακές του Μοναστηρίου. Παρά τις προσπάθειες για την απελευθέρωσή του, καταδικάστηκε σε θάνατο.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 1905 απαγχονίστηκε στην πλατεία Ατ Παζάρ στο Μοναστήρι.
Λίγο πριν αφήσει την τελευταία του πνοή, έχοντας δεμένη τη θηλιά γύρω από το λαιμό του, κλώτσησε μόνος του το ικρίωμα, φωνάζοντας “Να ζήσει η Ελάς/ Ντα ζίβι Γκράτσια”
(Γλύπτρια Αλίκη Χατζή)
Από την Κρήτη στη Μακεδονία
Ηλίας Δεληγιαννάκης – Από το Ρέθυμνο, στη Μακεδονία και τη μάχη του Σκρα
Από την Αργυρούπολη Ρεθύμνου στα πεδία των μαχών της Μακεδονίας, ο Ηλίας Δεληγιαννάκης ακολούθησε μια διαδρομή που συνδέει τους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης και της Μακεδονίας.
Την περίοδο 1904–1908 συμμετείχε ενεργά στον Μακεδονικό Αγώνα, ως επικεφαλής ένοπλου σώματος. Η αγωνιστική του δράση συνεχίστηκε στους Βαλκανικούς Πολέμους, το 1912–1913, με συμμετοχή στις επιχειρήσεις στη Μακεδονία και την Ήπειρο. Το 1918, υπηρετώντας ως λοχαγός στο 2ο Σύνταγμα της Μεραρχίας Σερρών, πολέμησε εναντίον των βουλγαρικών δυνάμεων.
Ο Δεληγιαννάκης σκοτώθηκε στη μάχη του Σκρα κατά των Βουλγάρων, τον Μάϊο του 1918, όταν δέχθηκε τρία βλήματα πολυβόλου, εκ των οποίων τα δύο τον τραυμάτισαν στην κοιλιά. Πέθανε στις 19 Μάϊου του 1918.
Τραυματισμένος σοβαρά, δε θέλησε να τον κουβαλήσουν οι τραυματιοφορείς λόγω της μεγάλης σωματικής του διάπλασης. Περπάτησε μέχρι τον υγειονομικό σταθμό, στηριζόμενος στους ώμους τους.
(Γλύπτης Γιάννης Κανακάκης)
Ευθύμιος Καούδης
Από την Κρήτη στα δύσβατα μονοπάτια της δυτικής Μακεδονίας, ο Ευθύμιος Καούδης βρέθηκε στην πρώτη γραμμή μιας αναμέτρησης που απαιτούσε αντοχή, τόλμη και διαρκή εγρήγορση. Τον Ιούνιο του 1903 ανέλαβε την αρχηγία ένοπλης ομάδας Κρητικών, από τις πρώτες που έδρασαν στην περιοχή, και επέστρεψε στη Μακεδονία και το 1904, μετά τον θάνατο του Παύλου Μελά, συμμετέχοντας στις επιχειρήσεις.
Οι διαδρομές του σώματός του περνούσαν από ορεινά περάσματα και χωριά της Καστοριάς και της ευρύτερης δυτικής Μακεδονίας, με τον κίνδυνο της ενέδρας και της προδοσίας να συνοδεύει κάθε μετακίνηση. Το ημερολόγιο και τα απομνημονεύματά του διασώζουν αυτή τη λιγότερο θεαματική, αλλά εξαντλητική όψη του Αγώνα: την καθημερινή αγωνία, τις κακουχίες και την προσπάθεια να κρατηθούν ζωντανές οι οργανώσεις και οι δεσμοί με τους ντόπιους.
Ο Καούδης έζησε έως το 1956 και πέθανε στη Θεσσαλονίκη.
Ο Καούδης συνεργάστηκε με τους Καπετάν Κώττα, Τσόντο, Κατεχάκη κα. Χειρόγραφο ημερολόγιο του Ευθύμιου Καούδη όπου αποτυπώνει λεπτομέρειες από τις ημέρες του μακεδονικού αγώνα, υπάρχει στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη.
(Γλύπτης Ευθύμιος Καλευράς)
Παύλος Γύπαρης
Ο Παύλος Γύπαρης ήταν ακόμη ένας από τους Κρητικούς που βρέθηκαν στη Μακεδονία όταν ο αγώνας για την προστασία των ελληνικών κοινοτήτων απαιτούσε αποφασιστικότητα, αντοχή και διαρκή ετοιμότητα. Η δράση του εντάχθηκε σε μια σκληρή αναμέτρηση, όπου οι ένοπλες ομάδες κινούνταν σε εχθρικό περιβάλλον και οι τοπικοί πληθυσμοί ζούσαν υπό την πίεση αντιποίνων και εκφοβισμών.
Η παρουσία του στον Μακεδονικό Αγώνα ήταν μόνο ένα κεφάλαιο μιας πολυτάραχης στρατιωτικής και πολιτικής διαδρομής. Έμπιστος του Ελευθέριου Βενιζέλου, θεωρήθηκε ότι είχε ανάμιξη με τη δολοφονία του Ι. Δραγούμη.
Έζησε έως το 1966, κουβαλώντας στη συνέχεια της ζωής του την εμπειρία μιας περιόδου κατά την οποία η τύχη των χωριών και η εθνική τους ταυτότητα συνδέονταν άμεσα με τον αγώνα που δινόταν στα βουνά. Συμμετείχε και στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους.
Ο Γύπαρης συμμετείχε στη διαβόητη ενέδρα στη Φλώρινα, στο τότε Ζελενίτσι, όπου μαζί με άλλους Μακεδονομάχους εξόντωσαν αρχηγούς κομιτατζήδων που είχαν πάει σε γάμο.
(Γλύπτης Θανάσης Μηνόπουλος)
Γεώργιος Ι. Βολάνης
Ο Γεώργιος Βολάνης, Κρητικός οπλαρχηγός που ανέλαβε να μεταφέρει την ένοπλη δράση στην καρδιά της δυτικής Μακεδονίας. Το σώμα του έδρασε στο Μορίχοβο, στο Μοναστήρι, στο Στρεμπένι, στη Σιάτιστα κα μαζί με Κρητικούς και ντόπιους μαχητές, σε μια αναμέτρηση που δεν κρινόταν μόνο στις συγκρούσεις.
Μετά τον θάνατο του Παύλου Μελά συνελήφθη και φυλακίσθηκε στο Μοναστήρι, ωστόσο κατάφερε να δραπετεύσει και να επιστρέψει στον αγώνα.
Ο Βολάνης πέθανε το 1942 στα Χανιά της Κρήτης.
“Όξω μεριά απ’ το Λέχοβο στο δάσος του Στρεμπένου
Γιώργης Βολάνης πολεμάει με τούρκικον ασκέρι”.
(Παραδοσιακό τραγούδι)
(Γλύπτης Γιάννης Κανακάκης)
Επί της οδού Παύλου Μελά (απέναντι από τον Ι.Ν. της Μεγάλη Παναγίας) στέκει το αφιερωματικό άγαλμα για τους Κρητικούς που πολέμησαν στον Μακεδονικό Αγώνα. Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές ο αριθμός ανέρχεται στις 3.000.
Αφιερωματικές προτομές και αγάλματα σε ήρωες του Μακεδονικού Αγώνα στην Αριστοτέλους, Εγνατία και Καλαμαριά
Μητροπολίτης Αιμιλιανός Λαζαρίδης
Στον πεζόδρομο της Αριστοτέλους, πάνω από την Τσιμισκή, βρίσκεται η προτομή του Μητροπολίτη Γρεβενών και εθνομάρτυρα Αιμιλιανού Λαζαρίδη.
Ο μητροπολίτης Λαζαρίδης δεν πολέμησε μόνο με όπλα. Η δική του συμβολή στον Μακεδονικό Αγώνα στηρίχθηκε στην Εκκλησία, στην παιδεία και στην έμπρακτη προστασία των ελληνικών κοινοτήτων. Ως ιεράρχης, φρόντισε για τη λειτουργία σχολείων, την παρουσία δασκάλων και την ενίσχυση του ελληνικού φρονήματος σε μια περιοχή όπου η αντιπαράθεση είχε γίνει ιδιαίτερα σκληρή.
Η δράση του τον έφερε στο στόχαστρο των αντιπάλων του.
Στις 30 Οκτωβρίου 1911 δολοφονήθηκε από κομιτατζήδες, μαζί με τον διάκονό του Δημήτριο και τον συνοδό του Αθανάσιο, σε δασική περιοχή ανάμεσα στα χωριά Σχίνοβο και Γκριντάδες. Τα σώματά τους εντοπίστηκαν έπειτα από ημέρες αναζητήσεων.
Μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης
Στην Μητρόπολη της Καλαμαριάς αλλά και δίπλα από την Παναγία Χαλκέων στην Εγνατία στέκουν αντιστοίχως το άγαλμα και η προτομή του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη.
Ο Καραβαγγέλης υπήρξε μία από τις καθοριστικές μορφές του Μακεδονικού Αγώνα, καθώς αντιλήφθηκε νωρίς ότι η υπεράσπιση του ελληνισμού στην περιοχή απαιτούσε οργάνωση, τόλμη και συντονισμό. Ως μητροπολίτης Καστοριάς, δεν περιορίστηκε στον εκκλησιαστικό του ρόλο: στήριξε την οργάνωση της ελληνικής αντίστασης, ενθάρρυνε τους τοπικούς πληθυσμούς και συνέβαλε στη διασύνδεση των κοινοτήτων με τα ένοπλα σώματα.
Η δράση του εκτυλίχθηκε σε ένα περιβάλλον όπου η απειλή της βίας από Βούλγαρους κομιτατζήδες, Τούρκους και Τουρκαλβανούς ήταν καθημερινή και η παραμονή στην περιοχή απαιτούσε προσωπικό θάρρος.
Μετά από τους αγώνες στη Μακεδονία, ο Γερμανός Καραβαγγέλης ως Μητροπολίτης Αμασείας ανέπτυξε δράση και στον μαρτυρικό Πόντο, όπου έγινε μάρτυρας της οργανωμένης γενοκτονίας των Ελλήνων από τους Νεότουρκους και τον Ατατούρκ.
«… ἡ εἰς Κ/πολιν μετάβασίς μου εἶνε ἀδύνατος λόγῳ τῆς εἰς θάνατον καταδίκης
μου ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀμασείᾳ δικαστηρίου τῆς ἀνεξαρτησίας … Μὴ λησμονῶμεν
ὅμως ὅτι ἐν Τουρκίᾳ κυριαρχεῖ σήμερον ὁ Μουσταφᾶ Κεμάλ, ἐχθρός μου
προσωπικός. Ὅταν οὗτος δραπετεύσας ἐκ Κ/πόλεως, ἀπεβιβάσθη τὸ πρῶτον
εἰς Ἀμισόν, καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰ ἐνδότερα, μὲ ἐζήτησε ἐπανειλημμένως καὶ ἐγ –
γράφως νὰ μεταβῷ πρὸς ἐπίσκεψίν του πρὸς συνεννόησιν διὰ ζητήματα τῆς
Τουρκίας, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο πτῶμα ἀξιοθρήνητον, καὶ καθ’ ἃς εἶχον ὁδηγίας
καὶ ἐκ τοῦ Πατριαρχείου τοῦ ἀπήντησα ὅτι ἀδυνατῶ νὰ μεταβῶ εἰς συνάντησίν
του, τὸν περιφρόνησα, καὶ δὲν τὸν εἶδον, καίπερ διαμείναντα ἐπὶ ἕνα μῆνα ἐν
Ἀμισῷ»(Απόσπασμα από την επιστολή/απάντηση διαμαρτυρίας προς το Υπουργείο Εξωτερικών, 1928)
Πέθανε από εγκεφαλικό στις 11 Φεβρουαρίου 1935 στο Baden της Βιέννης, έχοντας αφήσει στα απομνημονεύματά του τη δική του μαρτυρία για τα ιστορικά γεγονότα.
Ο Καπετάν Βάρδας, Γεώργιος Τσόντος
Στο πάρκο της πλατείας Βενιζέλου και δίπλα από την προτομή του Καραβαγγέλη βρίσκεται, η προτομή ενός άλλου σπουδαίου Κρητικού Μακεδονομάχου, του Γεώργιου Τσόντου.
Γνωστός κι ως Καπετάν Βάρδας, ανέλαβε τη γενική αρχηγία των ελληνικών ένοπλων σωμάτων στη Δυτική Μακεδονία, μετά τον θάνατο του Παύλου Μελά και την ασθένεια του Γεώργιου Κατεχάκη. Εκεί, εκτός από τις μάχες, προχωρά και στην οργάνωση – συντονισμό των τοπικών κοινοτήτων.
Η παρουσία του Βάρδα στη Μακεδονία θα διακοπεί τον Δεκέμβριο του 1905, όπου θα μεταβεί στην Αθήνα, ωστόσο συνεχίζει την ενίσχυση του αγώνα από την πρωτεύουσα, με την αποστολή νέων Κρητικών εθελοντών στη Μακεδονία. Ανάμεσά τους και ο ξάδερφός του Μιχάλης Τσόντος. Ο Καπετάν Βάρδας θα επιστρέψει στη Μακεδονία και θα παραμείνει εκεί μάχιμος μέχρι το 1907.
Πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1942 στο νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν λόγω επιβαρυμένης υγείας από την Κατοχή.
Λόγω της δράσης του οι Οθωμανικές Αρχές τον είχαν επικηρύξει για 1000 χρυσές λίρες. Μετά το 1930 εκλέχθηκε 3 φορές βουλευτής.
Λίγο πριν την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης
Ναύαρχος Νικόλαος Βότσης: Ο αξιωματικός που τορπίλισε το «Φετχί Μπουλέντ» στη Θεσσαλονίκη
Ο Ναύαρχος Βότσης δεν εντάσσεται στον Μακεδονικό Αγώνα αλλά θελήσαμε να τον συμπεριλάβουμε σε αυτό το μικρό αφιέρωμα, καθώς η προτομή του αποτελεί σημείο αναφοράς στους ετήσιους εορτασμούς, με κατάθεση στεφάνων και παρουσία πλήθος επισήμων και πολιτών.
Δίπλα από τον Λευκό Πύργο, ατενίζοντας προς το λιμάνι στέκεται η προτομή του Νικολάου Βότση.
Ο Νικόλαος Βότσης έμεινε στην ιστορία για μία από τις πιο τολμηρές επιχειρήσεις του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Τη νύχτα της 18ης Οκτωβρίου 1912, κυβερνώντας το τορπιλοβόλο «11», εισήλθε στο λιμάνι της τότε οθωμανικής Θεσσαλονίκης και τορπίλισε το τουρκικό θωρηκτό Φετχί Μπουλέντ, το οποίο βυθίστηκε.
Ο Βότσης, με την τόλμη και τον αιφνιδιασμό, κατάφερε ένα καίριο πλήγμα στον οθωμανικό στόλο.
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες πριν από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και ανέδειξε τον ρόλο του Πολεμικού Ναυτικού στις επιχειρήσεις του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Ο Βότσης, με την τόλμη και τον αιφνιδιασμό, κατάφερε ένα καίριο πλήγμα στον οθωμανικό στόλο.
Πηγές: Ανέμη Ψηφιακή Βιβλιοθήκη, ΓΕΕΘΑ-Προσωπικότητες του έπους του Μακεδονικού Αγώνα, Το Βήμα, Χάρης Δ. Ραϊτσίνης – Ο Δημήτριος Οικ. Καλαποθάκης και η ελληνική πολιτική σκηνή, Αρχείο Ελευθέριου Βενιζέλου, Εθνική Βιβλιοθήκη Ελλάδος, Ο μητροπολίτης Αμασείας Γερμανός Καραβαγγέλης και η δράση του στον Πόντο βάσει ανέκδοτης επιστολής – Τζουμέρκας Παναγιώτης (Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), , Αδερφότητα Κρητών Πειραιά “Ομόνοια”.
About the Author
